Αναζήτηση:  
 
 
 
   
 
[Φάκελος Δημοκρατία] Η τέχνη σε καιρούς νεοφιλελεύθερου ολοκληρωτισμού
Η πολιτική και η τέχνη δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως δύο διακριτά και ανεξάρτητα μεταξύ τους πεδία.
 
Της Υβόν Κοσμά

Κατά τη γνώμη μου η πολιτική και η τέχνη δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως δύο διακριτά και ανεξάρτητα μεταξύ τους πεδία. Υπάρχει μια αισθητική διάσταση στο πολιτικό και μια πολιτική διάσταση στην τέχνη. [1] Σε αυτό το πλαίσιο, η πολιτική δύναμη της τέχνης μπορεί να αναγνωσθεί αμφίδρομα. Από τη μία πλευρά, συνδεόμενη με κοινωνικά και πολιτικά κινήματα και εκπορευόμενη από ποικίλες ριζοσπαστικές ομάδες, η τέχνη αποτελεί ένα χώρο διαμόρφωσης νέων ιδεών και συλλογικοτήτων. [2] Από την άλλη, συνιστά πεδίο διεκδίκησης και διαμάχης από πλευράς της πολιτικής, εφόσον οι φορείς της γνωρίζουν πολύ καλά ότι μπορεί να συμβάλλει αποφασιστικά στη διαμόρφωση κοινωνικών συνειδήσεων. Με άλλα λόγια, οι καλλιτεχνικές πρακτικές μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο τόσο στη αναπαραγωγή και τη διατήρηση της κυρίαρχης τάξης πραγμάτων, όσο και στην αμφισβήτηση και υπονόμευσή της. Η επίγνωση αυτού του δυναμικού της τέχνης αποτυπώνεται με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο μέσα από τη χρήση του κινηματογράφου από τη ναζιστική προπαγάνδα, σε συνδυασμό με την απαγόρευση οποιασδήποτε πρωτοποριακής καλλιτεχνικής έκφρασης το 1936 από τους Εθνικοσοσιαλιστές του Χίτλερ.

Χωρίς να υπαινίσσομαι εύκολους αναγωγισμούς, πιστεύω ότι η υποδοχή που μια κοινωνία επιφυλάσσει σε εναλλακτικές ιδέες και τρόπους έκφρασης αποτυπώνει τα όρια της δημοκρατίας της. Σε συνθήκες κρίσης του πολιτικού συστήματος η ριζοσπαστική έκφραση ως μορφή πολιτικής διαμαρτυρίας ή αμφισβήτησης των κυρίαρχων αξιών παρουσιάζεται ως εσωτερικός εχθρός. Τα επίμαχα πνευματικά έργα θεωρείται πως προσβάλλοντας τα "χρηστά ήθη", υποδαυλίζουν πάθη και διαρρηγνύουν τη συνοχή του κοινωνικού ιστού. Στο πλαίσιο ενός τέτοιου αντιδραστικού λόγου αρθρώνεται μια ρητορική, σύμφωνα με την οποία κάθε μορφή ριζοσπαστικής πρωτοπορίας υπονομεύει το κυρίαρχο σύστημα αξιών και άρα και τη δημοκρατία, ενώ η παθητικότητα και η συναίνεση εξασφαλίζουν ασφάλεια, τάξη και ειρηνική κοινωνική συνύπαρξη. Μια κυρίαρχη άποψη που διατυπώθηκε με αφορμή τα επεισόδια που διαδραματίστηκαν πρόσφατα έξω από το θέατρο Χυτήριο, όπου παιζόταν το έργο "Corpus Christi", ήταν ότι κακώς ανεβαίνουν "τέτοια" έργα σε μια εποχή που η ελληνική κοινωνία θα έπρεπε να ομονοεί, για να βγει από την κρίση από την οποία μαστίζεται.

Μια τέτοια λογική όχι απλώς παραβιάζει κάθε έννοια ελευθερίας της έκφρασης, αλλά αποδέχεται αστόχαστα ότι ο θρησκευτικός φανατισμός, η μισαλλοδοξία και η έλλειψη ανεκτικότητάς απέναντι στη διαφορετικότητα συνιστούν κατάλληλη βάση ώστε να βγει η χώρα από την κρίση. Επιπλέον, νομιμοποιεί τη βία από πλευράς ομάδων όπως η Χρυσή Αυγή, που φέρονται να δρουν στο όνομα του "κοινού καλού". Σε αυτό το πλαίσιο, είναι σημαντικό να συνδέσουμε τη συγκεκριμένη στάση με το ευρύτερο κοινωνικό συμφραζόμενο. Η αστυνομική εισβολή στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών με πρόσχημα το παραεμπόριο και γενικότερα ο χαρακτηρισμός των πανεπιστημίων ως "κέντρων ανομίας", οι αντίστοιχες επεμβάσεις των ΜΑΤ στη Χαλυβουργική και στο κτίριο διοίκησης του ΑΠΘ, η απόπειρα να φιμωθούν οι χώροι αυτοδιαχείρισης και αντίστασης όπως η "Βίλα Αμαλία", η παραπομπή σε δίκη για "συνέργεια σε ληστεία" του Πέτρου Καπετανόπουλου (του πολίτη που διαμαρτυρήθηκε επειδή οι αστυνομικοί της ομάδας ΔΙΑΣ χτυπούσαν το δεμένο πισθάγκωνα συλληφθέντα μετανάστη) αποτελούν όλα εκφάνσεις της σκληρότερης αντιλαϊκής πολιτικής που γνώρισε μεταπολεμικά η χώρα, και επιχειρούν ακριβώς μέσα από το φόβο να εδραιώσουν την παθητική στάση και την ποινικοποίηση της αμφισβήτησης.

Αυτή η θέση νομιμοποιείται περαιτέρω από την πεποίθηση ότι το συγκεκριμένο θεατρικό έργο είναι ούτως ή άλλως "αηδιαστικό" (άποψη που εκφέρεται αβίαστα από κόσμο που δεν είδε την παράσταση). Το σημείο αυτό θα πρέπει να το εξετάσουμε από δύο διαφορετικές σκοπιές. Το πρώτο ζήτημα που τίθεται είναι με ποια κριτήρια αφορίζεται ένα έργο ως "αηδιαστικό" και ως εκ τούτου αμφισβητείται η υπόστασή του ως έργου τέχνης. Στην προκειμένη περίπτωση επικρατεί η αντίληψη πως η συγκεκριμένη θεατρική παράσταση δεν μπορεί να είναι τέχνη εφόσον προσβάλλει τα "χρηστά ήθη". Το πρόβλημα που αναδύεται, όμως (ανεξάρτητα από το αν κανείς ενστερνίζεται τις κατηγορίες περί βλασφημίας ή όχι), είναι πως το κριτήριο στο οποίο θεμελιώνεται ένα τέτοιο επιχείρημα είναι ηθικό και όχι αξιολογικό. Αυτό γίνεται πιο σαφές μέσα από ένα παράδειγμα από την κλασική τέχνη. Σήμερα είναι μάλλον απίθανο να χαρακτηρίσουμε πορνογραφικά τα γυμνά του Velasquez. Στην εποχή του, όμως, αποτελούσαν στόχο της Ιεράς Εξέτασης που τα θεωρούσε άσεμνα, γι΄ αυτό άλλωστε τα γυμνά γενικά είναι εξαιρετικά σπάνια στην ισπανική τέχνη του 17ου αιώνα. Εφόσον (και επειδή) σήμερα τα έργα του Velasquez εντάσσονται στον κανόνα της Δυτικής Τέχνης, αντιμετωπίζονται ως σπουδαία έργα από γνώστες και μη, ενώ καταδικάζονται ως σκοταδιστικές οι πρακτικές της Ιεράς Εξέτασης που τα απαγόρευε και ήθελε να τα καταστρέψει. Πόσο όμως διαφέρουν τελικά αυτές οι πρακτικές από τα γεγονότα που εκτυλίχθηκαν έξω από το Χυτήριο;

Η εύκολη απάντηση των απανταχού θιασωτών της κοινωνικής ευπρέπειας θα ήταν πως το θεατρικό έργο "Corpus Christi" δεν είναι συγκρίσιμο με το έργο του Ισπανού ζωγράφου, επικαλούμενοι το επιχείρημα της (απουσίας) ποιότητας. Προσωπικά δεν είδα την παράσταση για να εκφέρω ίδια γνώμη καθώς το έργο κατέβηκε με συνοπτικές διαδικασίες, αλλά σε τελική ανάλυση δεν είναι αυτό το ζήτημα. Προφανώς και σε κάθε εποχή και κοινωνία υπάρχουν κάποια κριτήρια σύμφωνα με τα οποία ένα έργο τέχνης χαρακτηρίζεται ως καλό ή κακό ή μεγαλειώδες.  Όμως το αν κάποιο έργο ανταποκρίνεται σε αυτά τα κριτήρια ή όχι δεν αποτελεί αρμοδιότητα των εκάστοτε αυτόκλητων τεχνοκριτικών, και σίγουρα δεν αποτελεί λόγο για την απαγόρευσή του. Ταυτόχρονα με το Corpus Christi ανέβαιναν δεκάδες άλλες παραστάσεις στην Αθήνα, και αναμφίβολα κάποιες από αυτές δεν θα ήταν καλές. Παρόλα αυτά, καμία χριστιανική οργάνωση και καμία ακροδεξιά συμμορία δεν παρεμπόδισε το ανέβασμα αυτών των παραστάσεων. Είναι λοιπόν φανερό πως το επιχείρημα περί ελλιπούς καλλιτεχνικής ποιότητας δεν αποτελεί παρά το άλλοθι της καταστολής. Πρόκειται απλά για ένα ζήτημα κλίμακας: είναι πιο δύσκολο να λογοκρίνει κανείς ένα αναγνωρισμένο έργο από κάποιο άλλο, έστω κι αν ο λόγος είναι να μη φανεί αδαής.

Το δεύτερο ζήτημα είναι η ταύτιση της παράστασης με έναν συγκεκριμένο πολιτικό χώρο. Όπως η καλλιτεχνική πρωτοπορία στη δημοκρατία της Βαϊμάρης (που το ναζιστικό καθεστώς αφόρισε ως "παρακμιακή τέχνη"/"Entartete Kunst") ταυτιζόταν με τη ριζοσπαστική αριστερά και τα κριτήρια για την απαγόρευσή της ήταν κατά βάση πολιτικά, έτσι και στην περίπτωση του "Corpus Christi" στοχοποιήθηκε τόσο το περιεχόμενο όσο και το κοινό της παράστασης, που υπό μία έννοια είχε ταυτιστεί από την κοινή γνώμη με το Σύριζα. Σε αυτή τη βάση το τρίπτυχο "πατρίς-θρησκεία-οικογένεια" αντιπαραβάλλεται με τον ανθελληνισμό, την ανηθικότητα και την ανομία, τα οποία υπονομεύουν το "ηθικό έρμα του Έλληνος" και φέρονται να ενσαρκώνονται παραδειγματικά από την αξιωματική αντιπολίτευση και τους ψηφοφόρους της. Θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί ότι ο φόβος θολώνει την κρίση. Όταν, όμως, στη σημερινή δημοκρατία (;) ο κρατικός μηχανισμός κινητοποιείται άμεσα για την παραπομπή του χειριστή της ιστοσελίδας του "Πατέρα Παστίτσιου", αλλά εδώ και ενάμιση χρόνο δεν έχει αποδοθεί δικαιοσύνη για την υπόθεση του δημοσιογράφου Μανώλη Κυπραίου, όταν συλλαμβάνονται πολίτες που τόλμησαν να διαμαρτυρηθούν για την κακοποίηση συνανθρώπου τους, αλλά τα καθημερινά περιστατικά ακροδεξιάς ρατσιστικής βίας νομιμοποιούνται συστηματικά ως δικαιολογημένη έκφραση αγανάκτησης, όταν τέλος πιο εύκολα γίνεται αποδεκτή η λογοκρισία, ο εθνικισμός και ο σεξισμός από την ελευθερία έκφρασης, την ισότητα και το σεβασμό στη διαφορά, τότε το πιο κρίσιμο πρόταγμα των ημερών είναι η επανανοηματοδότηση της δημοκρατίας.   

Σημειώσεις

[1] Mouffe, Chantal, "Art and Democracy: Art as an Agnostic Intervention in Public Space", στο Jorinde Seijdel, (επιμ), Art as a Public Issue, Open No. 14, 2008 (Rotterdam: NAi Publishers) 6-13, σ. 11.

[2]  Καρακάση, Κ., “Η τέχνη στη δημοκρατία της Βαϊμάρης”, στο Η δημοκρατία της Βαϊμάρης και οι σημερινές "αναβιώσεις" της (συλλογικό έργο), Αθήνα: Νήσος, 2012, σ. 85.


Υβόν Κοσμά
RED
Notebook
1 February 2013 - 9:44 πμ | Υβόν Κοσμά
 
Εισαγωγή σχολίου
Τα σχόλια που αποστέλλονται ενδέχεται να μην περάσουν αρχικά από διαδικασία έγκρισης. Διαβάστε προσεκτικά τους όρους χρήσης. Χρησιμοποιήστε την διαδικασία αναφοράς όποτε χρειάζεται.
Όνομα:
Email (δεν δημοσιεύεται):
URL:
Σχόλιο:
ΕΠΙΤΡΕΠΟΝΤΑΙ:<b></b>, <i></i> - ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΤΕ ΤΟ ENTER
 
Πόσο κάνει πέντε και δύο;
Βοηθήστε μας να αποφύγουμε τα spam μηνύματα απαντώντας στην απλή ερώτηση που βλέπετε παραπάνω.
Εαν θέλετε να χρησιμοποιήσετε avatar εγγραφείτε δωρεάν στο gravatar.com. Η συμμετοχή σας πρέπει να γίνεται πάντα σύμφωνα με τους όρους χρήσης. Σχετικό link στο κάτω μέρος της σελίδας.
     
Σχετικά
 
Βιοπολιτική ή Οδηγός Φουκώ στο σήμερα
Αλίκη Κοσυφολόγου
11/05/2014
MICHEL FOUCAULT, «Η γέννηση της βιοπολιτικής: Παραδόσεις στο Κολλέγιο της Γαλλίας (1978 – 1979)», μτφρ: Βασίλης Πατσόγιαννης, εκδόσεις Πλέθρον, σελ. 374
 
 
Στον συρμό του απολιτικού
Παντελής Μπουκάλας
25/04/2014
Είναι της μόδας το αδέσμευτον. Είναι του συρμού δηλαδή οι δηλώσεις του τύπου «ουκ οίδα τον άνθρωπον» (και το κόμμα) από την πλευρά των υποψήφιων δημάρχων και περιφερειαρχών
 
 
10 ανοικτά σεμινάρια Ριζοσπαστικής Γεωγραφίας – Άνοιξη 2014
19/03/2014
Κάθε Παρασκευή, 7:00 μμ., αίθουσα 2.1, Κτίριο Γεωγραφίας, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Ελ. Βενιζέλου, 70, Καλλιθέα. Ελεύθερη είσοδος.
 
 
Εργαλεία
       
 
 
 
     
  24 Μαΐου 2014 - 1:24 pm  
  Αν ήμουν Πειραιώτης
Στρατής Μπουρνάζος
 
     
  Ακριβώς σε τέτοιες δύσκολες καταστάσεις αξίζει πάνω απ’ όλα να σκεφτόμαστε και να παίρνουμε θέση. Γιατί προφανώς δεν υπάρχει δίλημμα όταν το ερώτημα είναι «Κάλλιο πλούσιος και υγιής ή πτωχός και ασθενής;». Ούτε στον Βόλο όπου αντίπαλος του Μπέου είναι ο Μαργαρίτης Πατσιαντάς του ΣΥΡΙΖΑ. Ούτε στον Πειραιά θα είχαμε δίλημμα αν αντίπαλος του Μώραλη-Μαρινάκη ήταν όχι μόνο ο Δρίτσας, αλλά ένας υποψήφιος του ΚΚΕ ή ένας οποιοσδήποτε δεξιός, πολλώ δε μάλλον ένας ευπρεπής δεξιός τύπου Κουμουτσάκου. Τώρα όμως;
     
 
  24 Μαΐου 2014 - 1:14 am  
  Για την εξουσία στην Ελλάδα το κύριο είναι να μην έρθουν οι κόκκινοι
Συνέντευξη του Χρήστου Λάσκου στο alterthess.gr
 
     
  Ενόψει των εκλογών της 25ης Μαϊου, και στο πλαίσιο του προεκλογικού διαλόγου, το alterthess.gr έθεσε σε υποψήφιους/ες eυρωβουλευτές ερωτήσεις σχετικά με το μέλλον της Ευρώπης, την κρίση στην Ελλάδα και την άνοδο του φασισμού . Ο Χρήστος Λάσκος, υποψήφιος ευρωβουλευτής με τον ΣΥΡΙΖΑ, απαντά
     
 
  23 Μαΐου 2014 - 12:33 pm  
  Η ΝΔ το χειρότερο το κράταγε για το τέλος: ξανάφερε τη Χρυσή Αυγή στο προσκήνιο
Δημήτρης Χριστόπουλος
 
     
  ι νεοναζί επανέρχονται, και μάλιστα στο επίκεντρο της πολιτικής ζωής, χωρίς καλά-καλά να κάνουν τίποτα οι ίδιοι. Το κάνει με τον πιο αποδοτικό τρόπο γι’ αυτoύς η Νέα Δημοκρατία, με τρόπο πολιτειακά άφρονα
     
 
  23 Μαΐου 2014 - 12:39 pm  
  Τασία Χριστοδουλοπούλου: H κυβέρνηση της Αριστεράς θα δημιουργήσει ντόμινο
Συνέντευξη στον Αδάμο Ζαχαριάδη
 
     
  Η ευρωπαϊκή Αριστερά τονίζει ότι οι μεταναστευτικές ροές θα συνεχιστούν, ιδίως όσο συνεχίζονται ο πόλεμος, η φτώχεια και η περιβαλλοντική καταστροφή. Επιμένουμε λοιπόν ότι σε υπερεθνικά προβλήματα, δεν υπάρχουν εθνικές λύσεις. Ζητάμε, έτσι, τη ριζική τροποποίηση του Ευρωπαικού Συμφώνου Μετανάστευσης και Ασύλου, προς την κατεύθυνση της αναλογικής κατανομής των ροών σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την αναθεώρηση της δομής του Σένγκεν, που προβλέπει ελεύθερη κυκλοφορία με κλειστά εξωτερικά σύνορα, άρα απαγόρευση κυκλοφορίας για τους μη νόμιμα διαμένοντες.
     
 
 
   
Footer
 
         
 
Λέξεις-κλειδιά
 
εκλογές × ΣΥΡΙΖΑ × Arno Minkkinen Biennale CGIL Corpus Christi Dow Jones Newswires dubstep John Parish performance Pussy Riot RootlessRoot Αδέσμευτη Γνώμη Αθήνα αντιρατσιστικό συλλαλητήριο Αριστερά άστεγοι αυτονομία ΓΕΙΤΟΝΙΕΣ δημοσιονομικός πολλαπλασιαστή Έβρος ΕΚΤ Ευρώπη θάλασσα Ιντιφάντα κάλαντα Καλλικράτης Κάσσελ ΚΕΝΤΡΟ Κινηματογράφος Κόκκινο Κρίση Κύπρος Μαρία Κανελλοπούλου ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΟ μήκους Νιαουνάκης Παπαδάτος ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΣΥΡΙΖΑ τι σου ζητάνε; Τρόικα χρέος Ψαριανός Ψημίτης 1 ευρώ 11 Μάη 12 Φεβρουαρίου 13% 14 Νοεμβρίου 15χρονη 17 17 Νοέμβρη 17Ν 19/7/2012 19ος αιώνας 2 νεκροί στο Μανχατταν 20 Οκτωβρίου 20ος 22 πράγματα 24ωρη 25ευρο 25η 25η Μαρτίου 26 272 μέρες απεργίας 28η 28η Οκτωβρίου 2ρουφ 300 3000 ευρώ 34 νεκροί στην Αφρική 3E 40 χρόνια 48ωρη 4η Αυγούστου 4η Διεθνής 6 αντιρατσιστική γιορτή 6 Δεκεμβρίου 6 μέρες 6 τρις 6ο 6ο διαμέρισμα 8 Μάρτη 80s 8η Μάρτη 99%
  Αρχείο:
Πλήρες αρχείο θεμάτων

Επικοινωνία:
info@rednotebook.gr
 
         
 
  Powered by Byte² | Bitsnbytes.gr