Αναζήτηση:  
 
 
 
   
 
[στήλες] Μετά το Τέλος: Μια χειρονομία για τη διάσωση του μέλλοντος
Αντώνης Λιάκος, «Αποκάλυψη, Ουτοπία και Ιστορία. Μεταμορφώσεις της ιστορικής συνείδησης», Πόλις 2011, σ. 478
 
Του Δημοσθένη Παπαδάτου-Αναγνωστόπουλου

Το παρελθόν δεν πεθαίνει. Δεν είναι καν παρελθόν
Ουίλιαμ Φώκνερ

Διαβάζοντας τις πρώτες και τις τελευταίες σελίδες του βιβλίου του Αντώνη Λιάκου, σκεφτόμουν για τίτλο κάτι σαν «Η δυστοπία του νέου φιλελευθερισμού». Το απέφυγα, και γιατί ο τίτλος θα παραήταν ξύλινος, και γιατί αυτή θα ήταν μια απαισιόδοξη προοπτική. Όχι όμως μόνο γι΄ αυτά. Το εγχείρημα που αναλαμβάνει ο Λιάκος, είναι μεν κριτικό και πολιτικό όσον αφορά τη διεστραμμένη ουτοπία του τέλους της ιστορίας, την ίδια στιγμή όμως είναι και αρκετά πιο περίπλοκο και ενδιαφέρον απ’ ό,τι η επισήμανση των ορίων και των κινδύνων μιας εποχής χωρίς ιστορία.

Ένας λόγος, λοιπόν, που χάρηκα την ανάγνωση του βιβλίου είναι ότι εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με την επικαιροποίηση κάποιου ή κάποιων θεωρητικών εργαλείων με αφορμή τη συγκυρία του «τέλους» που διανύουμε, ούτε με την προσφορά σχημάτων ή πληροφοριών για την κριτική ανάγνωση της συγκυρίας αυτής.

Σε τι συνίσταται, λοιπόν, αυτό το εγχείρημα; Κατά τη γνώμη μου, σε μια χειρονομία για τη διάσωση του μέλλοντος, σε μια εποχή που, έχοντας πανηγυρίσει το «τέλος της ιστορίας», βιάστηκε να καθηλώσει το νόημα της ιστορίας στο παρόν. Στην εποχή αυτή,  της καθήλωσης στο παρόν, συντελείται μία τριπλή καταστροφή: η βαθμιαία καταστροφή του παρόντος (είτε ως άρνηση είτε ως αχρήστευση της πολιτικής - δηλαδή της ιστορίας ως παροντικής δημιουργίας)∙ η καταστροφή της δυνατότητας των ανθρώπων και των κοινωνιών να προβάλλουν εαυτούς στο μέλλον∙ η αναθεώρηση του παρελθόντος, με στόχο να καταστραφεί κάθε ανάμνηση επιτεύγματος και κάθε πρότυπο δημιουργίας προς μίμηση.

Το ενδιαφέρον στο εγχείρημα του Λιάκου, λοιπόν, έγκειται κατά μία έννοια στο ότι επιχειρεί να διασώσει το μέλλον. Ακόμα περισσότερο: να διασώσει το μέλλον μέσω του παρελθόντος, χωρίς ωστόσο καμιά νοσταλγική διάθεση. Ο Λιάκος δεν εξιδανικεύει την «αρχιτεκτονική του μέλλοντος», την Ουτοπία. Κάνει μία διπλή κίνηση: από τη μια δείχνει ότι το περίφημο «τέλος της ιστορίας» συνιστά το ίδιο μια ουτοπία, ένα happy end (καθόλου ευτυχές στην πραγματικότητα), που προπαγανδίζει η τεχνοκρατική σκέψη, και το οποίο συνίσταται στην απομείωση της ιστορίας σε υποσημείωση του 1789. Από την άλλη, επισημαίνει με γοητευτικό τρόπο –όσο και εμφανώς γοητευμένος ο ίδιος— ότι η αντίληψη της ιστορίας που σημαδεύτηκε από την Αποκάλυψη (την έλευση της Δευτέρας Παρουσίας ως εκπλήρωση της Υπόσχεσης), το είδος δηλαδή της ιστορικής συνείδησης που μοιάζει πλέον παρωχημένο με βάση το πώς σκεφτόμαστε σήμερα την ιστορία, συνιστούσε μιαν αντίληψη προσανατολισμένη στο μέλλον και δεσμευμένη από αυτό∙ έναν λόγο που νομιμοποίησε εξουσίες, αλλά και έναν λόγο απελευθερωτικό. Μία διπλή κίνηση λοιπόν: από-εξιδανίκευση της Ουτοπίας από τη μια πλευρά, αποκατάσταση της Αποκάλυψης από την άλλη.

Ένα σύμπαν τόσο κλειστό, όπως αυτό της αποκαλυπτικής σκέψης --μας δείχνει ο Λιάκος--, παρέμενε εντούτοις ένα σύμπαν που νοηματοδοτούσε τον πόνο και τη θυσία, καθώς προσδιοριζόταν από μια υπόσχεση που εξασφάλιζε το μέλλον∙ η υπόσχεση αυτή, μάλιστα, αφορούσε τους πολλούς, σε αντίθεση με την Ουτοπία, που συνήθως ήταν λόγος διανοουμένων. Αν όμως το κλειστό σύμπαν της Αποκάλυψης προέβλεπε μέλλον, πώς θα μπορούσε ο ανοιχτός κόσμος της ιστορικής σκέψης να μην έχει χώρο για την ελπίδα; Ο Λιάκος παρατηρεί ότι κάθε καθεστώς ιστορικής συνείδησης φέρει ταυτόχρονα τα ίχνη άλλων καθεστώτων. Με απλά λόγια, ο λόγος περί Αποκάλυψης και ο ουτοπικός λόγος περνούν αναπόφευκτα από την ιστορία, μιλούν τη γλώσσα της, και αντίστοιχα η ιστορία είναι υποχρεωμένη κάθε φορά να συνομιλεί με/να μιλάει ως Αποκάλυψη και Ουτοπία.

***

Ομολογώ ότι σε πρώτο χρόνο το επιχείρημα με ξένισε. Θέλω να πω ότι η μη ιεράρχηση και η μη αξιολόγηση των τρόπων με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονταν το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον, μου φάνηκε αρχικά «ύποπτη» ως υπερβολικά σχετικιστική∙ εν πάση περιπτώσει, η κοινωνική απελευθέρωση ως στιγμή Αποκάλυψης ανήκει σε μια θεωρητική παράδοση γοητευτική, για την οποία ωστόσο έχω κάποιες επιφυλάξεις. Όμως ο Λιάκος, με το να μην ιεραρχεί τα πρότυπα ιστορικής συνείδησης –την αποκαλυπτική, την ουτοπική και την ιστορική σκέψη–, και με το να διατυπώνει το επιχείρημά του μέσα από μια φουκωική προοπτική, δείχνοντας δηλαδή ότι κάθε πρότυπο ιστορικής συνείδησης δεν αφήνει πίσω του τα άλλα, αλλά τα συμπεριλαμβάνει, δίνει μια ενδιαφέρουσα ερμηνεία της Ουτοπίας. Μας την εμφανίζει ως συνείδηση των ανθρώπων ότι κάτι τους λείπει∙ ως το δυνητικό ισοδύναμο της βιωμένης ιστορίας, που δεν βρίσκεται εκτός της, αλλά είναι εμμενές σε αυτήν.

Λέγοντας έτσι την ιστορία από την πλευρά της ιστορίας (της ιστορικής σκέψης), ο Λιάκος προτείνει έναν αναδιπλασιασμό: ιστορία είναι η βιωμένη εμπειρία και ταυτόχρονα η σκιά της, οι δυνατότητες υπέρβασης της βιωμένης εμπειρίας. Λέγοντας την ιστορία από την πλευρά της ουτοπίας, η ουτοπία είναι η συνομιλήτρια της ιστορίας. Και η συνομιλία αυτή, που διεξάγεται σε παρόντα χρόνο, αφορά τις δυνατότητες διόρθωσης και υπέρβασης του παρόντος.

Οι επιρροές εδώ είναι πολλές και ενδιαφέρουσες. Μένω στις ομολογημένες:

Κατ’ αρχάς είναι ο Μποντέν και ο 16ος αιώνας: το πώς σκέφτεται κανείς την ιστορία συγκροτεί πολιτική ιδεολογία. Εν συνεχεία είναι ο Νίτσε του «Ιστορία και Ζωή»: μόνον όποιος χτίζει το παρελθόν έχει δικαίωμα να δικάζει το μέλλον. Είναι, επίσης, μια αντίληψη περί κριτικής που συναντάμε στο Φουκώ: κριτική είναι η αναστολή της διαδικασίας απόφασης προκειμένου να ξανασκεφτούμε τη συγκρότηση του προς επίλυση προβλήματος. Είναι ακόμα οι μετα-αποικιακές σπουδές, και συγκεκριμένα η αμφισβήτηση της διαίρεσης του κόσμου σε δυτικό-λογοκρατούμενο από τη μια, και αποικιακό-κόσμο της μαγικής πραγματικότητας, από την άλλη. Και τέλος είναι ο Αγκάμπεν - η διάκριση χρόνου και καιρού στο «Χρόνος και Ιστορία»: η ιστορία δεν είναι διανοητικό εγχείρημα και παρατήρηση, αλλά πρακτικό εγχείρημα και συμμετοχή.

Με βάση αυτές τις θεωρητικές παραδοχές, ο Λιάκος αμφισβητεί τον ιστορικό, ως άνθρωπο της εξουσίας, με την έννοια ότι αντιλαμβάνεται τη δουλειά του ως χωροφύλακα ενός κλειστού αρχείου: του παρελθόντος. Ο Λιάκος προτείνει μια διαφορετική πολιτική για το παρελθόν: όχι εκείνη που το αντιλαμβάνεται ως εκπληρωμένο, αλλά αυτή που του θέτει ερωτήματα από τη σκοπιά της Ουτοπίας. Και πάλι εδώ η πρόταση ξενίζει όσους αντιλαμβανόμαστε τα αρχεία ως βασικές πηγές ιστορικής γνώσης για ό,τι συνέβη και δεν ξε-γίνεται. Το εγχείρημα ωστόσο είναι ενδιαφέρον, στο βαθμό που δίνει την πρωτοκαθεδρία στην επιθυμία και τις δυνατότητες: τη ματαιωμένη επιθυμία και τις δυνατότητες εκπλήρωσής της που αναστάλθηκαν. Αυτό νομίζω είναι το νόημα της χρήσης του παραθέματος του Ουίλιαμ Φώκνερ, στο οποίο αρχικά ασκείται κριτική - μια κριτική που εκ των υστέρων μοιάζει προσχηματική. Αν δεν δούμε το παρελθόν ως κλειστό αρχείο, τότε δεν τελείωσε τίποτα.  Και αν διαβάσουμε τον εγλωβισμό στο τώρα, την έλλειψη δηλαδή υπόσχεσης για το μέλλον, ως αχρήστευση των κάθε λογής μελλοντολόγων, ίσως υπάρχει χώρος για αισιοδοξία – για την επανακαταξίωση δηλαδή του παρόντος. Αν δεν έχουμε παρά μόνο παρόν, όλα παίζονται στην ιστορία-ως-παρόν: στην πολιτική. Δηλαδή τώρα.  


Το κείμενο στηρίζεται σε παρέμβαση στην εκδήλωση-παρουσίαση του βιβλίου, που έγινε την Τετάρτη 21 Νοεμβρίου στο ΒIOS.


Δημοσθένης Παπαδάτος-Αναγνωστόπουλος
RED
Notebook
24 Νεμβρίου 2012 - 11:06 pm | Δημοσθένης Παπαδάτος-Αναγνωστόπουλος
 
Εισαγωγή σχολίου
Τα σχόλια που αποστέλλονται ενδέχεται να μην περάσουν αρχικά από διαδικασία έγκρισης. Διαβάστε προσεκτικά τους όρους χρήσης. Χρησιμοποιήστε την διαδικασία αναφοράς όποτε χρειάζεται.
Όνομα:
Email (δεν δημοσιεύεται):
URL:
Σχόλιο:
ΕΠΙΤΡΕΠΟΝΤΑΙ:<b></b>, <i></i> - ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΤΕ ΤΟ ENTER
 
Πόσο κάνει πέντε και δύο;
Βοηθήστε μας να αποφύγουμε τα spam μηνύματα απαντώντας στην απλή ερώτηση που βλέπετε παραπάνω.
Εαν θέλετε να χρησιμοποιήσετε avatar εγγραφείτε δωρεάν στο gravatar.com. Η συμμετοχή σας πρέπει να γίνεται πάντα σύμφωνα με τους όρους χρήσης. Σχετικό link στο κάτω μέρος της σελίδας.
     
Σχετικά
 
Λεξικογραφώντας την πάλη των τάξεων
Μάνος Αυγερίδης
17/12/2013
Το βιβλίο του Γιώργου Αλεξάτου στις εκδηλώσεις των ΑΣΚΙ (20-22 Δεκεμβρίου)
 
 
Οι «χρυσαυγίτες» στο Πολυτεχνείο του ’73
Δημήτρης Ψαρράς
15/11/2013
Ο στενός συνεργάτης του Μιχαλολιάκου Γιάννης Περδικάρης στο βιβλίο του «Χρυσή Αυγή - Πολιτικός Οδοδείκτης», που το υπογράφει με το ψευδώνυμο Ιων Φιλίππου, αποκαλύπτει τη δολοφονική και παρακρατική δράση των νεοφασιστών.
 
 
Εντσο Τραβέρσο: Η Ιστορία δεν επαναλαμβάνεται αλλά μεταβάλλεται
Συνέντευξη του Ε. Τραβέρσο στον Μ. Καρασαρίνη
12/11/2013
Ο ιταλός ιστορικός προτάσσει την κληρονομιά του ρατσισμού, του ιμπεριαλισμού και της αποικιοκρατίας ως θεμελιώδη συμβολή στην επιβολή του εθνικοσοσιαλισμού
 
 
Εργαλεία
       
 
 
 
     
  24 Μαΐου 2014 - 3:22 pm  
  Γιατί ο Καμίνης δεν είναι ο αθηναίος Μπουτάρης
Γιάννης-Ορέστης Παπαδημητρίου
 
     
  Προς στιγμή, σε κάποια σημεία, ο Γιώργος Καμίνης και ο Γιάννης Μπουτάρης ομοιάζουν, κυρίως στην προτεραιότητα του ελεύθερου επιχειρείν και στην αντιπάθεια προς το συναθροίζεσθαι. Πρόκειται, ωστόσο, για δύο ασυμπτωτικές τετραετίες, από τις οποίες προκύπτουν δύο πολύ διαφορετικές πόλεις
     
 
  20 Μαΐου 2014 - 1:16 pm  
  Αλέξης Μπένος: Τα κινήματα βασικό στοιχείο της πολιτικής μας
Συνέντευξη στον Αδάμο Ζαχαριάδη
 
     
  Η κριτική στην ψήφο ανάθεσης είναι συνυφασμένη με την ίδια την ύπαρξη του ΣΥΡΙΖΑ που αποτελεί σύνθεση κινημάτων και έφτασε στη σημερινή δύναμή του με βάση την κινηματική του δράση και όχι την πειθώ μαυρογιαλούρικου τύπου «ψηφίστε μας και θα καθαρίσουμε εμείς για όλα σας τα προβλήματα».
     
 
  22 Μαΐου 2014 - 10:14 am  
  Η Κεντροαριστερά και το βιοπολιτικό διοικητικό κράτος
Δημήτρης Μπελαντής
 
     
  Μια σοβαρή διάσταση του πρώτου γύρου των αυτοδιοικητικών εκλογών αποτέλεσε η αρκετά έως πολύ καλή επίδοση της Κεντροαριστεράς (Ελιά, ΔΗΜΑΡ, Ποτάμι κλπ) και ιδιαίτερα της Ελιάς στους μεγάλους δήμους (Καμίνης, Μπουτάρης), αλλά και σε πολλές από τις περιφέρειες (οι εκπρόσωποι της Κεντροαριστεράς μετέχουν στον δεύτερο γύρο σε 7 από τις 12 περιφέρειες έναντι 5 του ΣΥΡΙΖΑ)
     
 
  21 Μαΐου 2014 - 3:42 pm  
  Υγεία και πνευματικά δικαιώματα
Παναγιώτης Κουρουμπλής
 
     
  Η αδυναμία πρόσβασης μεγάλης μερίδας του πληθυσμού σε αναγκαία φάρμακα είναι από τις πιο σημαντικές πτυχές της υγειονομικής κρίσης που μαστίζει την Ελλάδα. Για το φαινόμενο των ανασφάλιστων καρκινοπαθών που αναγκάζονται να διακόψουν τη θεραπεία τους επειδή δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν στο κόστος της ιδίοις πόροις, η κυβέρνηση φέρει βαρύτατη ευθύνη, διότι υπάρχουν λύσεις στο πρόβλημα της πρόσβασης σε φθηνά φάρμακα ακόμα και εντός του μνημονιακού πλαισίου.
     
 
 
   
Footer
 
         
 
Λέξεις-κλειδιά
 
εκλογές × ΣΥΡΙΖΑ × Arno Minkkinen Biennale CGIL Corpus Christi Dow Jones Newswires dubstep John Parish performance Pussy Riot RootlessRoot Αδέσμευτη Γνώμη Αθήνα αντιρατσιστικό συλλαλητήριο Αριστερά άστεγοι αυτονομία ΓΕΙΤΟΝΙΕΣ δημοσιονομικός πολλαπλασιαστή Έβρος ΕΚΤ Ευρώπη θάλασσα Ιντιφάντα κάλαντα Καλλικράτης Κάσσελ ΚΕΝΤΡΟ Κινηματογράφος Κόκκινο Κρίση Κύπρος Μαρία Κανελλοπούλου ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΟ μήκους Νιαουνάκης Παπαδάτος ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΣΥΡΙΖΑ τι σου ζητάνε; Τρόικα χρέος Ψαριανός Ψημίτης 1 ευρώ 11 Μάη 12 Φεβρουαρίου 13% 14 Νοεμβρίου 15χρονη 17 17 Νοέμβρη 17Ν 19/7/2012 19ος αιώνας 2 νεκροί στο Μανχατταν 20 Οκτωβρίου 20ος 22 πράγματα 24ωρη 25ευρο 25η 25η Μαρτίου 26 272 μέρες απεργίας 28η 28η Οκτωβρίου 2ρουφ 300 3000 ευρώ 34 νεκροί στην Αφρική 3E 40 χρόνια 48ωρη 4η Αυγούστου 4η Διεθνής 6 αντιρατσιστική γιορτή 6 Δεκεμβρίου 6 μέρες 6 τρις 6ο 6ο διαμέρισμα 8 Μάρτη 80s 8η Μάρτη 99%
  Αρχείο:
Πλήρες αρχείο θεμάτων

Επικοινωνία:
info@rednotebook.gr
 
         
 
  Powered by Byte² | Bitsnbytes.gr