Αναζήτηση:  
 
 
 
   
 
[Αφιέρωμα στην Οκτωβριανή Επανάσταση] «Μα έγινε επανάσταση το 1917 στη Ρωσία»; Ίσως…
Έγινε πράγματι επανάσταση στη Ρωσία το 1917; Ή μήπως αυτό που έγινε ήταν πραξικόπημα μιας οικτρής μειοψηφίας που επέβαλε ένα στυγνό καί ολοκληρωτικό καθεστώς; Ιδού το δίλημμα, έτοιμη και η απάντηση: «Μα το Νοέμβριο του 1917, τη συντριπτική πλειοψηφία (58%) είχαν οι Επαναστάτες - Σοσιαλιστές και όχι οι Μπολσεβίκοι του Λένιν που ήταν μια μειοψηφία 25%, μετά μάλιστα από βία και νοθεία»
 

Έγινε πράγματι επανάσταση στη Ρωσία το 1917; Ή μήπως αυτό που έγινε ήταν πραξικόπημα μιας οικτρής μειοψηφίας που επέβαλε ένα στυγνό καί ολοκληρωτικό καθεστώς; Ιδού το δίλημμα, έτοιμη και η απάντηση: «Μα το Νοέμβριο του 1917, τη συντριπτική πλειοψηφία (58%) είχαν οι Επαναστάτες - Σοσιαλιστές και όχι οι Μπολσεβίκοι του Λένιν που ήταν μια μειοψηφία 25%, μετά μάλιστα από βία και  νοθεία. Έτσι πήραν την έξουσία πραξικοπηματικά διαλύοντας την Εθνοσυνέλευση και καταργώντας τη δημοκρατία προς χάριν μιας μόνιμης εξουσίας τους χωρίς αντίπαλα κόμματα».

Μ΄ αυτό τον τρόπο θα τάμει το πρόβλημα ο Οικονομικός Ταχυδρόμος (τεύχος 47, Νοέμ. 1987) με ένα άρθρο του διευθυντή του κ. Μαρίνου («Πραγματικός εκδημοκρατισμός στήν ΕΣΣΔ προϋποθέτει την υπέρβαση του λενινισμού») και ένα δεύτερο του Σπήλιου Παπασπηλιόπουλου που θέτει και το βροντώδες έρώτημα: «Εγινε πράγματι επανάσταση στη Ρωσία το 1917;». Και ο μεν πρώτος συνεπέστερος στα ιδεολογικά προαπαιτούμενα των απόψεών του αλλά και, κυρίως, των στόχων που εξυπηρετεί —θα μιλήσουμε πιο κάτω γι΄ αυτούς— τονίζει με κατηγορηματικό τρόπο ότι «λαϊκή εξέγερση, δηλαδή η πραγματική επανάσταση στή Ρωσία, προηγήθηκε του Οκτώβρη του 1917 και δεν είναι έργο μόνο των Μπολσεβίκων...» ενώ ο δεύτερος, αν και το ερώτημα που θέτει ο τίτλος του άρθρου του και ολόκληρο τό πνεύμα που το διατρέχει, αποδίδει στον Οκτώβρη πραξικοπηματικό χαρακτήρα, ωστόσο, ίσως επειδή «τα γεγονότα είναι ξεροκέφαλα», ίσως επειδή και ο ίδιος θέλει να έχει καλύτερη σχέση μαζί τους, κατ΄ επανάληψη θα χρησιμοποιήσει τον όρο Οκτωβριανή Επανάσταση, καταργώντας μ΄ αυτόν τον τρόπο το ερώτημα που, υποτίθεται, ο ίδιος είχε θέσει.

Οι αιώνιοι οικονομικοί νόμοι

Δεν θα ακολουθήσω τους δύο αρθρογράφους στην άγονη σκιαμαχία στην οποία προσκαλεί το ψευτοερώτημά τους «πραξικόπημα ή επανάσταση». Και τούτο γιατί, αν υποτεθεί ότι θα μπορούσα να τους «αποδείξω» ότι η Οκτωβριανή Επανάσταση ήταν όντως αντικαπιταλιστική επανάσταση, θα προσέκρουα σε μια ριζική εκ μέρους τους απόρριψη που υπάρχει ανεξάρτητα από οποιαδήποτε απόδειξη: αρνούνται τόν επαναστατικό χαρακτήρα στον Οκτώβρη, όχι γιατί δεν ήταν επανάσταση, αλλά ακριβώς επειδή ήταν έπανάσταση προλεταριακού - αντικαπιταλιστικοϋ χαρακτήρα. Ο μεν πρώτος γιατί δεν εννοεί εν γένει την έννοια και την πραγματικότητα αντικαπιταλισμός (και κατ΄ επέκταση σοσιαλισμός), ο δε δεύτερος γιατί θα ήθελε μεν η επαναστατική διαδικασία να συντελεσθεί αλλά με τις αστικοδημοκρατικές προδιαγραφές. Και αφού κάτι τέτοιο δεν συνέβη το πραγματικό συμβάν χαρακτηρίζεται πραξικόπημα. Η απόρριψη δεν βασίζεται τόσο στην πραγματολογική ακρίβεια του χαρακτηρισμού —το ζήτημα δεν είναι ακαδημαϊκό— όσο σε προϋπάρχουσες, εκ διαμέτρου αντίθετες, ιδεολογικές θέσεις. Τα πράγματα άλλωστε τότε είχαν καταπληκτική διαφάνεια (παραλίγο να γράψω «γκλάσνοστ»), αντιληπτή απ΄ όλους και απευθυντέα πρός όλους, ακόμη και στους σημερινούς άρθρογράφους του Οικονομικού Ταχυδρόμου. Να πώς oι ίδιοι oι πρωταγωνιστές περιέγραψαν αυτό που μόλις είχαν πράξει:

                                      ΠΟΛΙΤΕΣ ΤΗΣ ΡΩΣΙΑΣ

Η προσωρινή Κυβέρνηση έπεσε. Η κρατική εξουσία πέρασε στα χέρια του Σοβιέτ, των αντιπροσώπων των εργατών καί στρατιωτών της Πετρούπολης, στο επαναστατικό στρατιωτικό Συμβούλιο που βρίσκεται επικεφαλής του προλεταριάτου καί της φρουράς της Πετρούπολης.

Ο σκοπός για τον οποίο αγωνίστηκε  λαός: άμεση πρόταση δημοκρατικής ειρήνης, κατάργηση του δικαιώματος της ιδιοκτησίας πάνω στη γη των γαιοκτημόνων εργατικός έλεγχος της παραγωγής, δημιουργία μιας κυβέρνησης τών Σοβιέτ, αυτός ο σκοπός έξα-σφαλίστηκε.

Ζήτω η επανάσταση των εργατών, στρατιωτών και αγροτών.

25 Οκτωβρίου 1917, 10η ώρα το πρωί.

Το στρατιωτικό επαναστατικό συμβούλιο του Σοβιέτ των αντιπροσώπων
των εργατών και των στρατιωτών της Πετρούπολης.

Εβδομήντα χρόνια αργότερα η θέση του καθενός απέναντι σε εκείνο το μακρινό πια γεγονός, ο τρόπος που ο καθένας το υποδέχεται εξακολουθεί να είναι ίδιος με τον τρόπο με τον όποιο το είχαν υποδεχθεί και οι άνθρωποι του καιρού εκείνου: άλλοι με ενθουσιασμό, άλλοι με εχθρότητα και άλλοι με επιφύλαξη. Σήμερα, το αρχικό επαναστατικό γεγονός εξακολουθεί να υποχρεώνει τους πάντες να το δεχθούν ή να το απορρίψουν παρά τη διάθλαση του μέσα από τον παραμορφωτικό καθρέφτη εβδομήντα χρόνων περιπετειών, σκληρών ταξικών αγώνων, μετατοπίσεων, ανακατατάξεων και μετασχηματισμών του σοβιετικού καθεστώτος που το έκαναν να χάσει την αρχική, αστραποβόλα του σαφήνεια. Οι αρθρογράφοι του Οικονομικού Ταχυδρόμου δεν θα μπορούσαν να αποτελέσουν εξαίρεση.

Ο κ. Γ. Μαρίνος, έχοντας διαβάσει πολύ καλά στα κείμενα και στα γεγονότα την «είδηση» για την εξουσία των Σοβιέτ αγροτών - εργατών - στρατιωτών, τήν κατάργηση του (ιερού) δικαιώματος της ατομικής ιδιοκτησίας και τον εργατικό έλεγχο της παραγωγής, αυτόματα και μαχητικά, θα προβάλει τη ριζική απόρριψή του, την ιδεολογική δηλαδή απόρριψή του ιστορικού μηνύματος της Οκτωβριανής Επανάστασης. «... Επιθυμούμε» γράφει «να καταδείξουμε πόσο άσχετες με ιδεολογίες, οράματα και δογματικούς μύθους είναι όλα εκείνα που εξέτρεψαν την οικονομική μας πολιτική από τη μόνη ορθή και αποτελεσματική πορεία που συνδέεται με τούς οικονομικούς νόμους και κανόνες της αγοράς και με το ακαταμάχητο κίνητρο του κέρδους και γενικά του συμφέροντος (υλικού κυρίως) και για να αποτρέψουμε να μας οδηγήσουν κάποιοι παλαιοημερολογίτες τού μαρξισμού στο τέλμα και στο αδιέξοδο από το οποίο ήδη προσπαθούν να βγούν οι λαοί που προηγήθηκαν στην υιοθέτηση αυτού του εν μέρει αποτυχημένου προτύπου.Υπ΄ αυτήν κυρίως την έννοια νιώθουμε σύμμαχο και ακατανίκητο συμπαραστάτη μας τον κ. Γκορμπατσόφ». Και σε άλλο σημείο του κειμένου του: «Η αναφορά στους κανόνες και στην αμείλικτη αυτοδυναμία των οικονομικών νόμων που μάταια ξόρκισαν ως εξουσία οι μαρξιστές όπου γης (γιατί αγνόησαν ότι πηγάζουν καί ταυτίζονται με την ανθρώπινη φύση) προϋποθέτει την αμφισβήτηση της εξουσίας πλείστων δογμάτων του Μάρξ και των επιγόνων του» (υπογραμ. δικές μου).

Οι συλλογισμοί είναι απλοί: Οι οικονομικοί νόμοι (του καπιταλισμού εννοείται) καί της αγοράς είναι αιώνιοι, διότι πηγάζουν από την ανθρώπινη φύση, άρα και ο καπιταλισμός είναι σύστημα αιώνιο όπως και η ανθρώπινη φύση. Το κίνητρο τού κέρδους, είναι ακαταμάχητο διότι επίσης εκπηγάζει από την ανθρώπινη φύση. Αλλά το κέρδος σύμφωνα με τους οικονομικούς νόμους είναι η βάση του καπιταλισμού, του συστήματος εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο. Άρα στην ανθρώπινη φύση ανήκει ορισμένοι άνθρωποι να εκμεταλλεύονται κάποιους συνανθρώπους τους, στην ανθρώπινη φύση ανήκει επίσης και το ακριβώς αντίθετο: κάποιοι να ύφίστανται την εκμετάλλευση των εκμεταλλευτών τους. Κι αυτά είναι αιώνια, απαρασάλευτα, απαραβίαστα. Άρα η αντικαπιταλιστική επανάσταση είναι παραβίαση της ανθρώπινη ς φύσης και των οικονομικών νόμων, ή δογματικός μύθος για αφελείς στους οποίους αργά ή γρήγορα αποκαλύπτεται η αφέλεια των δογμάτων τους και προσγειώνονται. Διότι δεινόν προς τα κέντρα λακτίζειν. Η παραβίαση της ανθρώπινης φύσης είναι φανατισμός καί μισαλλοδοξία γι΄ αυτό οι πολλοί δεν την ανέχονται. Υπάρχουν όμως πάντα oι λίγοι μισαλλόδοξοι που την επιβάλλουν εις βάρος των πολλών και εναντίον της θελήσεώς των. Διαπράττουν δηλαδή πραξικόπημα. Επομένως πραξικόπημα = ολοκληρωτισμός = Γκουλάγκ. Αλλά επειδή οι οικονομικοί νόμοι είναι αιώνιοι και ακαταμάχητοι, έστω και εβδομήντα χρόνια μετά, εκδικούνται αποκαθιστάμενοι, διότι ουδείς την φύσιν παραβίασεν ατιμωρητί. Όθεν περεστρόικα. Όθεν ο κ. Γκορμπατσόφ σύμμαχος και ακανίκητος συμπαραστάτης του κ. Μαρίνου (και όσων διά του Οικονομικού Ταχυδρόμου «ενημερώνουν» περί τούτου την ελληνική κοινή γνώμη).

Αυτοί άλλωστε οι «συλλογισμοί» επιτρέπουν στον κ. Μαρίνο να θεωρεί αυθεντική επανάσταση μόνο την Επανάσταση του Φλεβάρη του 1917 στη Ρωσία (αλλά και πάλι αποφεύγει τη λέξη: δεν θέλει να τη νομιμοποιήσει μη τυχόν και δημιουργηθεί κακό προηγούμενο, γι΄ αυτό μιλά για «εξέγερση») γιατί αυτή η τελευταία, ως γνωστόν, ήταν μόνον αντιτσαρική - αστικοφιλελεύθερη - δημοκρατική. Έστω κι αν κινητήρια δύναμή της ήταν τα σοβιέτ των στρατιωτών και των έργατών, που δεν ήθελαν άλλο πόλεμο και τούς Ρωμανώφ, δεν κινδύνευαν απ΄ αυτήν οι αιώνιοι νόμοι του καπιταλισμού καί της αγοράς. Σ΄ αυτό άλλωστε συμφωνούν οι πάντες μήδε τού μπολσεβίκου Λένιν εξαιρουμένου, γι’ αυτό άλλωστε εξεπόνησε τις γνωστές «Θέσεις του Απρίλη» που έλεγαν ότι τα πράγματα μπορεί να πάνε πέρα από την αστικοφιλελεύθερη επανάσταση. Και τα επακόλουθα γνωστά.

Επανάσταση και αντεπανάσταση

Ξεκαθαρίζει έτσι η οπτική γωνία από την οποία βλέπει την ιστορία ο κ. Μαρίνος, ξεκαθαρίζει δηλαδή η ιδεολογία του, χωρίς ιδιαίτερο κόπο άλλωστε διότι ο ίδιος δεν έχει καμιά πρόθεση να την αποκρύψει. Αντίθετα μάλιστα σεμνύνεται γι΄ αυτήν. Αν τώρα η οπτική του γωνία είναι η ίδια μ΄ αύτήν που εδώ και δύο αιώνες, από τον Ντέ Μαίστρ ώς τις μέρες μας, τροφοδοτεί την αντεπαναστατική σκέψη (πρός άρσιν πασης παρεξηγήσεως: την πολιτική φιλοσοφία, παλαιά και νέα, που είναι εναντίον των επαναστατικών αλλαγών και υπέρ της διατήρησης του κοινωνικού και πολιτικού στάτους) αυτό είναι μια άλλη υπόθεση που κι αυτή σχετίζεται με τους αιώνιους νόμους της οικονομίας και της άγοράς. Και ξέρουμε ότι η σκέψη αυτή δεν κουράστηκε να επαναλαμβάνει τα ίδια και τα ίδια. Αλλά τόσο το χειρότερο αφού στο μεταξύ, αυτούς τους δυο αιώνες, οι επαναστάσεις δεν σταμάτησαν, έγιναν μάλιστα τόσο πολλές και σημαντικές (όπως και αντεπαναστάσεις) πού άλλαξαν κατ΄ επανάληψη τη φυσιογνωμία του κόσμου έτσι που μάταια ο κ. Μαρίνος επικαλείται ακόμη και τον Λάσκαρη που πριν δέκα χρόνια αμφισβητούσε την πάλη των τάξεων.
Το λογικό σύστημα του κ. Μαρίνου ωστόσο είναι πράγματι ακαταμάχητο, αλλά να συνεννοούμαστε: για όλους όσοι είναι υποχρεωμένοι να υπερασπίζονται τα απαρασάλευτο των ταξικών τους συμφερόντων. Κι αλοίμονο, αν δεν είναι πολλοί είναι ωστόσο πολύ ισχυροί...

Όταν όμως ένα ολόκληρο τμήμα της ανθρωπότητας, ένα πολύ μεγάλο τμήμα, προχωρά βασανιστικά στους δρόμους του θανάτου και της ελευθερίας. Όταν μια.τεράστια επανάσταση ετοιμάζει την πιο βασανιστική γέννα που θα δώσει σάρκα στις πιο απαραίτητες ελευθερίες, ύστερα από τόσες και τόσες αιματηρές και φοβερές αποτυχίες, πολέμους λαών, πολέμους φυλών, πόλεων, εμφυλίους πολέμους, ύστερα από άλλες πιο φοβερές σφαγές και μακελειά [1] .. τότε η αντεπαναστατική «σκέψη» γίνεται κονιορτός μπροστά στην πραγματικότητα και δεν έχει άλλο δρόμο από  το να μετατραπεί σε πράξη αντεπαναστατική. Τότε η ίδια θα αποδείξει πρακτικά ότι η πάλη των τάξεων υπάρχει, ότι οι επαναστάσεις υπάρχουν, όπως και oι αντεπαναστάσεις. Κι αυτό συνέβη πολλάκις, συμβαίνει συνεχώς, όπως συνέβη — μια και μιλάμε απ΄ αφορμή την Οκτωβριανή Επανάσταση— με τους Καντέ, τους Σοσιαλεπαναστάτες, τους Κοζάκους, τον Βράγκελ, τον Ντενίκιν, τους Τσέχους, τους Ρώσους αστούς και αριστοκράτες, στούς Άγγλογάλλους εισβολείς, δπως συνέβη άκόμη καί μέ δυό συντάγματα ευζώνων, του Κονδύλη και του Πλαστήρα, που άφησαν τα κόκκαλά τους στην Ουκρανία το 1919.

Το κατ΄ αρχήν πρόβλημα επομένως του κ. Μαρίνου δεν είναι αν στήν Οκτωβριανή Επανάσταση έγιναν ωμότητες, αν οι Μπολσεβίκοι ήταν αυταρχικοί, αν τα Σοβιέτ υποτάχτηκαν στο κόμμα, αν χτυπήθηκε η κομμούνα της Κροστάνδης, αν η «εργατική αντιπολίτευση» ή «αριστερή άντιπολίτευση» έχασαν, αν oι μπολσεβίκοι διέλυσαν την Εθνοσυνέλευση, αν τόσα αν που βασανίζουν την αριστερή σκέψη και πρακτική είναι βάσιμα αλλά κάτι άλλο πιο απλό, πιο μεγάλο: ότι, όταν επικράτησαν οι Μπολσεβίκοι οι αιώνιοι οικονομικοί νόμοι του καπιταλιστικού κέρδους και της ατομικής ιδιοκτησίας, σ΄ αυτό το τμήμα του κόσμου, είχαν κλονιστεί σοβαρά. Έτσι, για να αποκατασταθεί η δύναμή τους, χωρίς να κάνουμε δίκη προθέσεων, νομίζουμε ότι ο κ. Μαρίνος θα συμβιβαζόταν και με επανάσταση και με πραξικόπημα —έστω με την περεστρόικα αν η διορατικότητά του διαβλέπει ότι η γκορμπατσοφική πολιτική αποκαθιστά τους αιώνιους νόμους του. Γι΄ αύτό, βέβαια, στο μακροσκελές του κείμενο δεν βρήκε λέξη να πει για την ιμπεριαλιστική επέμβαση, για τους στρατούς των λευκορώσων, ή την πείνα που καταδίκασε εκατομμύρια ανθρώπους σε θάνατο εκείνα τα χρόνια. Κάτι μας λέει ότι ο κ. Μαρίνος θα ευχόταν το 1919 να κέρδιζαν οί Αγγλογάλλοι εισβολείς. Κι έτσι τα πράγματα είναι καθαρά. Περεστροϊκότατα.

Ο «μαρξισμός του Λένιν»

Διαφορετική είναι η αφετηρία της άποψης του Σπήλιου Παπασπηλιόπουλου. Άν με τη θέση του κ. Μαρίνου χάνουμε κάθε δυνατότητα να καταλάβουμε οτιδήποτε από το κοινωνικό και το Ιστορικό γίγνεσθαι αφού γι΄ αυτόν η κοινωνία υπακούει σε νόμους υπερβατικούς που προκύπτουν από τη φύση του άνθρώπου , άρα τα πάντα είναι προκαθορισμένα και μόνο για αποκλίσεις ή εναρμονισμούς μ΄ αυτόν τον υπερβατικό προκαθορισμό μπορούμε να μιλάμε —είπε κανείς τίποτε για χυδαίο ντετερμινισμό οικονομιστικοϋ τύπου;—με τον Σπήλιο Παπασπηλιόπουλο τα πράγματα είναι διαφορετικά. Δηλαδή συγκεχυμένα καί αντιφατικά.

Έν πάση περιπτώσει, επειδή ο ίδιος δεν αρνείται την έννοια της επανάστασης, επειδή για σοσιαλισμό μιλά στο κείμενο του, επειδή παίρνει το μέρος των άλλων σοσιαλιστικών κομμάτων και όχι των αστικών δυνάμεων της εποχής της Οκτωβριανής Επανάστασης —των Σοσιαλεπαναστατών, των μενσεβίκων κ.τλ.— δεν έχουμε κανένα δικαίωμα να του άποδίδουμε προθέσεις φιλοκαπιταλιστικές.

Πού βρίσκεται το πρόβλημα; Κατά τον Σπήλιο Παπασπηλιόπουλο στον ολοκληρωτισμό που επικράτησε στη μετεπαναστατική ΕΣΣΔ. Ομολογούμε απερίφραστα ότι και το δικό μας πρόβλημα βρίσκεται άκριβώς εκεί, στο ίδιο το σημείο.

«Αναμφισβήτητα», εξηγεί, «ο μαρξισμός του Λένιν, ανεξάρτητα από τις προθέσεις του και το χαρακτήρα του, ο βολονταρισμός του, η αδιαμφισβήτητη υποταγή των πάντων σε ένα μόνο σκοπό, την προλεταριακή έπανάσταση που δικαιολογούσε καί δικαίωνε όλα τα μέσα που χρησιμοποιούνταν, συνέβαλε σημαντικά στη δημιουργία του σοβιετικού ολοκληρωτισμοϋ». Και ακόμα: «..η εμφάνιση και στη σοβιετική επανάσταση του βοναπαρτιστικού φαινομένου με τη σταλινική δικτατορία, ανεξάρτητα με το αν και κατά πόσον αυτή ήταν αναγκαία, έγινε δυνατή από τούς πολιτικούς θεσμούς που δημιούργησε η ρωσική Επανάσταση, από τον τρόπο λειτουργίας του μπολσεβικικού κόμματος, από την επιβολή τού μονοκομματικού κράτους και την καταστροφή κάθε μορφής δημοκρατίας».

Εδώ πράγματι μπορούμε να κουβεντιάσουμε τα δυο προβλήματα που οι ισχυρισμοί του Παπασπηλιόπουλου προβάλλουν —πολύ παλιά κι αυτά άλλωστε, όχι όμως εξωπραγματικά.

Το πρώτο: Αιτία του ολοκληρωτισμού είναι ο μαρξισμός του Λένιν, ο λενινισμός (ή η λενινιστική λέπρα, όπως έγραφε ο ίδιος σε παλιότερο γραπτό του στο Αντί). Και ήταν ολέθριος ο λενινισμός διότι υπέτασσε τα πάντα στο σκοπό της προλεταριακής επανάστασης. Το δεύτερο: οι πολιτικοί θεσμοί που δημιούργησε η επανάσταση, το μονοκομματικό καθεστώς κ.τλ. βρίσκονται στη ρίζα του μετεπαναστατικοϋ βοναπαρτιστικού φαινομένου που ονομάστηκε σταλινισμός.

Καθιερώνονται λοιπόν δύο συγκλίνουσες γενεαλογίες αιτιών: μια θεωρητική, «ο μαρξισμός του Λένιν» και μία πολιτική, οι πολιτικοί θεσμοί που δημιούργησε η επανάσταση. Προφανώς η δεύτερη ανάγεται στην πρώτη και επομένως η μόνη αιτία, και γεννήτορας του ολοκληρωτισμού και του σταλινικού «φαινομένου» είναι ο «μαρξισμός του Λένιν».

Παρεμπτιπτόντως —κι αυτό έχει τεράστια σημασία— αυτή η ερμηνεία αποτελεί σήμερα πλέον κυρίαρχη ιδεολογία στην ευρωπαϊκή αριστερά και η περί του αντιθέτου άποψη έχει καταγραφεί στα κατάστιχα του «δογματικού παλαιοημερολογιτισμοϋ». Με όλον τον κίνδυνο, λοιπόν, καί τη ρετσινιά του δογματικού παλαιοημερολογίτη —ποιός άλλωστε μπορεί να μη διακινδυνεύει ή και να μην κινδυνεύει;— θα προτάξω τις ενστάσεις μου.

Είναι βέβαιο ότι μια θεωρία («ο μαρξισμός του Λένιν») μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για την πραγματική ζωή;

Βέβαια ξέρουμε ότι οι ιδέες, όταν τις ασπάζονται οι μάζες, γίνονται υλικές δυνάμεις της επανάστασης (Μάρξ αλλά και Λένιν). Για να θεωρήσουμε ωστόσο ώς αιτία τον «μαρξισμό του Λένιν» θα έπρεπε το λιγότερο να παραδεχθούμε ότι στην επαναστατική ατμόσφαιρα της καταρρέουσας τσαρικής Ρωσίας οι μάζες είχαν μιλήσει... λενινιστικά. Αλλά αν οι μάζες είχαν αποδεχθεί τον  «μαρξισμό του Λένιν», αναγνωριζόμενες στις ιδέες του δεν διέπραταν ολοκληρωτισμό και πραξικοπήματα αλλά απλούστατα υλοποιούσαν αυτό που προσδοκούσαν, αυτό που τις εξέφραζε και θα πρόσθετα, αυτό που τις συνέφερε, ερχόμενες σε αντίθεση, προφανώς, με κάποιες άλλες κοινωνικές δυνάμεις που αναγνωρίζονταν σε άλλες ιδέες και είχαν αντίθετα συμφέροντα, τούς γαιοκτήμονες για παράδειγμα. Τότε όμως δεν έχουμε το μαρξισμό του Λένιν από τη μια  μεριά και την κοινωνία από  την άλλη αλλά ταξική πάλη σκληρή και αδυσώπητη που στην περίπτωση της  Οκτωβριανής Επανάστασης πήρε τη μορφή ενός αιματηρού εμφυλίου πολέμου στον οποίο τα αντίπαλα στρατόπεδα πάλεψαν, και τα δύο με αυταπάρνηση είναι αλήθεια, να επικρατήσουν. Αυτή είναι η λογική της πραγματικότητας, μια λογική άλλωστε στην οποία υποτάχθηκαν οι πάντες. Και οι Μπολσεβίκοι αλλά και ο Κλεμανσώ, και όσοι Σοσιαλεπαναστάτες πέρασαν στις γραμμές των λευκορώσων —και πέρασαν πολλοί— και οι αναρχικοί και οι Μενσεβίκοι και οι Καντέ και όλοι όσοι ήταν υπέρ των κοινοβουλευτικών θεσμών και γι΄ αυτό ακριβώς, για να τους προασπίσουν προσέφυγαν... στην άρνησή τους, στην ένοπλη βία του Βράγκελ καί του Ντενίκιν, διότι μόνο με τους κοινοβουλευτικούς θεσμούς έβλεπαν ότι θα μπορούσαν να διατηρήσουν τή νεοαποκτημένη, μετά την πτώση του Τσάρου, εξουσία τους. Είναι γνωστό άλλωστε ότι ώς το καλοκαίρι του 1918 που αρχίζει ανοιχτά ο εμφύλιος πόλεμος η καταπίεση εκ μέρους της εξουσίας των Μπολσεβίκων είναι ασήμαντη. Και δεν είναι αλήθεια ότι απαγόρευσαν την έκδοση εφημερίδων ήδη από το χειμώνα του 1918 όπως διατείνεται ό Σ. Παπασπηλιόπουλος: απαγόρευσαν την έκδοση των αστικών εφημερίδων, μέτρο το οποίο δεν είχαν αποδοκιμάσει ούτε οι Εσσέροι ούτε οι Μενσεβίκοι. Άλλωστε οι Σοσιαλεπαναστάτες θεωρητικά και πρακτικά, ήταν υπέρ ακόμη και της ατομικής τρομοκρατίας, άποψη την οποία ο Λένιν ο ίδιος εγνώρισε στο σβέρκο του με δυό σφαίρες της Καπλάν.

Μάζες και επανάσταση

Απομένει βέβαια το ερώτημα μήπως οι μάζες στην επαναστατική Ρωσία δεν είχαν αποδεχθεί το «μαρξισμό του Λένιν». Οπότε δεδομένου ότι οι Μπολσεβίκοι αρχικά ήταν μια μικρή μειοψηφία [2] , πώς κατάφεραν να νικήσουν τους αντιπάλους τους; Με ποια υλική δύναμη αυτοί οι 23.000 άνθρωποι μπόρεσαν να καθυποτάξουν τόσους στρατούς και φοβερούς αντιπάλους και μια κοινωνία εκατόν πενήντα εκαττομυρίων  ψυχών;

Αν αφήσουμε στην άκρη τα γνωστά επιχειρήματα της συνωμοσίας και της εξαπάτησης δεν θα δυσκολευτούμε να παρακολουθήσουμε μέσα στην ίδια την επαναστατική διαδικασία μια γεωμετρική αύξηση της δύναμης των Μπολσεβίκων, εξηγήσιμη κι αυτή διότι τα κύρια συνθήματά τους: ειρήνη, όλη η έξουσία στα σοβιέτ, τα χωράφια στους άγρότες αντιστοιχούσαν σε ανάγκες και αιτήματα ευρύτατων λαϊκών μαζών και έτσι τροποποιούνταν καθημερινά τα δεδομένα του συσχετισμού δυνάμεων μεταξύ τάξεων και πολιτικών δυνάμεων. Είναι γνωστό για παράδειγμα ότι η συνθήκη του Μπρέστ-Λιτόφσκ με τις σοβαρές παραχωρήσεις υπέρ της Γερμανίας καταγγέλθηκε ως προδοσία και από τους Σοσιαλεπαναστάτες και τους Μενσεβίκους —γνωστή επίσης η αντίδραση για άμεση ειρήνη στη γραμμή του Λένιν πολλών επιφανών μπολσεβίκων (Τρότσκυ, Μπουχάριν, Σμυρνόφ κ.τλ,) τόσο μάλιστα που ο ένας απ΄ αυτούς, Λομώφ, διακινδυνεύοντας μια πιθανή παραίτηση του Λένιν δήλωνε ανοιχτά ότι «πρέπει να πάρουμε την εξουσία χωρίς τον Βλαντιμίρ Ίλιτς». Αλλά ο κόσμος, οι ματωβαμμένοι στρατιώτες του μετώπου, ήθελαν ειρήνη έστω και με παραχωρήσεις. Προσχωρούσαν δηλαδή στον «χονδροειδή» μαρξισμό του Λένιν κι όχι στις λεπτεπίλεπτες διατριβές του μενσεβίκου Τσερνώφ.

Ήθελαν τα πάντα

Τα προηγούμενα και πολλές άλλες «λεπτομέρειες» της πρώτης ταραγμένης περιόδου της Ρωσικής  Επανάστασης δείχνουν ότι ο «μαρξισμός του Λένιν» δεν μπορεί να θεωρηθεί αιτία του ολοκληρωτισμού, του σταλινισμού καί του μετά ταύτα καθεστώτος του «υπαρκτού σοσιαλισμού». Εκείνο που προέχει αυτή την ιστορική φάση και την νοηματοδοτεί είναι ότι η Επανάσταση πολέμησε εναντίον των αντιπάλων της, ντόπιων καί ξένων, αντιμετωπίζοντας συνεχώς το δίλημμα ή να καταρρεύσει ή να επικρατήσει. Υπεράσπισε όχι χωρίς κόστος τις θέσεις της. Αλλά δέν είχε τή δυνατότητα νά ύποχωρήσει ή νά συμβιβαστεί γιατί αύτή τή δυνατότητα της τήν στερούσαν οί άντίπαλοί της. Ήθελε τα πάντα: να γκρεμίσει το αστικό καθεστώς, όπως και οι άντίπαλοί της ήθελαν τα πάντα: να διασώσουν το αστικό καθεστώς. Τα αντίπαλα στρατόπεδα, επαναστάτες και αντεπαναστάσεις ήταν απελπιστικώς... λενινιστικά. Φαίνεται διότι και οι δύο παρατάξεις είχαν ή καθεμιά το δικό της δίκιο που ήταν διαμετρικά αντίθετο από το δίκιο του αντιπάλου της. Και θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε ότι ή μία από τις δύο είχε το πραγματικό δίκιο με το μέρος της, όχι γιατί κέρδισε — τα πράγματα δεν κρίνονται μόνο από τα αποτελέσματά τους— αλλά γιατί πάλευε για την ανθρώπινη χειραφέτηση. Για πρώτη φορά στις σύγχρονες κοινωνίες έδειξε πρακτικά ότι ο καπιταλισμός δεν είναι σύστημα αιώνιο, ότι οι νόμοι του δεν είναι αιώνιοι και επομένως εκτός από ανατρεπτέος ώς «κακός» είναι και ανατρέψιμος ώς τρωτός. Αυτή άλλωστε ήταν και η δύναμη της Οκτωβριανής Επανάστασης που πυροδότησε όλα τα κινήματα του κόσμου και άλλαξε το πολιτικό σκηνικό του 20ού αιώνα όπως η Γαλλική Επανάσταση το 1789 άλλαξε το σκηνικό του 19ου αιώνα. Οι «από κάτω» έδειξαν ότι μπορούν να κερδίσουν: αυτό ήταν το μήνυμα που κράτησε η εργαζόμενη ανθρωπότητα από την Οκτωβριανή Επανάσταση. Πράγματι του Λένιν ο σκοπός ήταν η προλεταριακή επανάσταση, απ΄ αυτή την οπτική έβλεπε τα πράγματα και ποτέ δεν έριξε νερό στο κρασί του. Να πούμε σήμερα ότι κακώς έπραξε; Θα ήταν εύκολο. Το ζήτημα όμως είναι τι θα εσήμαινε για τότε αυτό το, τόσο εύκολο, σημερινό ανάθεμα.

Απ΄ αυτή την άποψη πράγματι υπάρχει ένας μαρξισμός του Λένιν και απ΄ αυτήν την ίδια άποψη το κύριο «πρόβλημα» του ίδιου του μαρξισμού είναι ο «μαρξισμός τού Λένιν» που πολλοί σήμερα λύνουν δια της απαλείψεώς του. Γιατί βέβαια τό νόημα του μαρξισμού είναι ακριβώς αυτό: ότι ο καπιταλισμός δεν είναι σύστημα αιώνιο αλλά ανατρεπτέο και ανατρέψιμο. Τότε μόνο μπορούμε νσ μιλάμε για σοσιαλισμό.
Εξάλλου σε μια εποχή που η πολιτική ασκείται με τα όπλα, που ο κόσμος μετατράπηκε σε ένα απέραντο σφαγείο όπου πολεμούσαν αστοί, προλετάριοι, χωριάτες, ο Τσάρος, ο Κλεμανσώ, ο Γουλιέλμος, ο Χίντεμπουργκ, ο Βενιζέλος, ο Κεμάλ, ο Τσώρτσιλ, οι πάντες τέλος πάντων, σ΄ αυτή την ατμόσφαιρα γεμάτη μπαρούτι και ασφυξιογόνα, σε μιαν Ευρώπη γεμάτη χαρακώματα, εφόδους, πτώματα, βομβαρδισμούς, επελάσεις, ερπυστριοφόρα, πολυβόλα και πυροβόλα εν δράσει οι κομμουνιστές έκαναν, όφειλαν να κάνουν κι αυτοί, πολιτική με τα μέσα που οι αντίπαλοί τους και αντίπαλοι των λαών είχαν καταστήσει αποκλειστικά: τα όπλα. Πράγματι πολέμησαν για να πετύχουν το σκοπό τους: την προλεταριακή επανάσταση. Μήπως δεν θα ΄πρεπε; Και γιατί αυτή η Αποφασιστικότητα —που δεν ήταν μόνο δικό τους προνόμιο— συνέβαλε στη δημιουργία ολοκληρωτισμού; Μήπως, παραδεχόμενοι κάτι τέτοιο δεν αποδεχόμαστε ταυτόχρονα ότι η Επανάσταση, μοιραία, οδηγεί στον ολοκληρωτισμό; Το πρόβλημα δεν είναι δικό μου. Ας δώσει την απάντηση που νομίζει ο Σ. Παπασπηλιόπουλος.

Επανάσταση και μονοκομματισμός

Ας κουβεντιάσουμε όμως λίγο και τη δεύτερη αιτία που ο Σ. Σπηλιόπουλος εμφανίζει ρίζα του όλοκληρωτισμού: τους πολιτικούς θεσμούς που δημιούργησε η έπανάσταση, τό μονοκομματικό σύστημα, την «καταστροφή κάθε μορφής δημοκρατίας», τον τρόπο που λειτούργησε το μπολσεβίκικο κόμμα.

Καταρχήν οι νέοι θεσμοί που δημιούργησε  η Επανάσταση, πάνω στους οποίους στηρίχθηκε και χάρη στους όποιους επικράτησε, ήταν τα Σοβιέτ. Το πολιτικό της σύστημα αρθρώνεται με βάση τις αρχές της άμεσης δημοκρατίας που ενσαρκώνονται στα Σοβιέτ (τα Συμβούλια δηλαδή) των έργατών, των αγροτών και των στρατιωτών. Και από την άλλη μεριά, αναγνωρίζει το αντιπροσωπευτικό σύστημα, δεδομένου ότι και τα ίδια τα Σοβιέτ από ένα ορισμένο σημείο και πάνω βασίζονται στην αντιπροσωπευτική αρχή. Ο συνδυασμός επομένως της άμεσης και της έμμεσης δημοκρατίας αποτελεί, από θεσμική άποψη, την ουσία του σοβιετικού συστήματος. Και απ΄ αυτή την άποψη υπήρξε πράγματι μια ρήξη με τις αρχές της αστικής δημοκρατίας και ανάδειξη νέων θεσμών που επέτρεπαν και επέβαλαν τη λαϊκή συμμετοχή δίνοντας μια άλλη έννοια στην αρχή της λαϊκής κυριαρχίας. Για ποιούς λοιπόν πολιτικούς θεσμούς, γεννήτορες του ολοκληρωτισμού, μιλάει ο Σ. Παπασπη-λιόπουλος;

Θα συμφωνούσα βέβαια μαζί του ότι το ζήτημα δεν είναι συνταγματικό ή αφηρημένης πολιτικής θεωρίας, ότι, το ουσιαστικό ζήτημα είναι όχι η νομική διατύπωση των θεσμών αλλά η πραγματική τους λειτουργία. Πόσο δηλαδή η δικτατορία του προλεταριάτου που επιβλήθηκε στην επαναστατική Ρωσία επέτρεπε τη λαϊκή συμμετοχή και δεν ήταν εξ αρχής δικτατορία επί του προλεταριάτου;

Ο Σ.Π. για να απαντήσει στο ερώτημα αυτό διαθέτει ένα και μόνο κριτήριο: τη μονοκομματική ή τήν πολυκομματική βάση του καθεστώτος. Και θα συμφωνούσαμε επίσης μαζί του ότι το ζήτημα δεν είναι δευτερεύουσας σημασίας όχι μόνο για τώρα αλλά και για τότε. Χρειάζονται λοιπόν διευκρινήσεις για να ξέρουμε για ποιο πράγμα μιλάμε.

Καταρχήν η Έπανάσταση ποτέ δεν αυτοπροσδιορίστηκε ως μονοκομματική και ποτέ το μονοκομματικό σύστημα δεν αναγορεύτηκε ως το ιδεώδες πολιτικό σύστημα οργάνωσης του σοσιαλιστικού καθεστώτος. Ας ψάξει όσο θέλει στο «μαρξισμό του Λένιν» ο Σ.Π. αλλά δεν θα βρεί καμιά θεωρητικοποίηση του μονοκομματικού συστήματος ή συνηγορία κατά του αντιπροσωπευτικού συστήματος. Αντίθετα εκείνο που σίγουρα θα βρεί στη διάρκεια της Επανάστασης είναι μια συνεχής μετατόπιση των σοσιαλιστικών κομμάτων (και του πολιτικού τους προσωπικού) προς τη μεριά της αντεπανάστασης πράγμα που υποχρέωνε και τους Μπολσεβίκους να μετατοπίζονται κι αυτοί προς την μονοκομματική πρακτική απαγορεύοντας τη λειτουργία των άλλων κομμάτων οριστικά μετά το 1921-22. Αυτή είναι η ουσία του ζητήματος που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί παρά μέσα από τη συγκεκριμένη ιστορία της πάλης των τάξεων που διεξάγεται στη διάρκεια του εμφύλιου πολέμου.

Επαναλαμβάνουμε ότι δεν έχουμε να κάνουμε με ένα «μοντέλο» αλλά με μια διαδικασία πάλης που οδήγησε στο μονοκομματικό σύστημα, λύση η οποία άν βραχυπρόθεσμα βοήθησε στην πολιτική σταθεροποίηση του νέου καθεστώτος αποτέλεσε μακροπρόθεσμα, με τη διαιώνισή του, τη βάση για τη διάνοιξη ενός χάσματος μεταξύ κράτους και κοινωνίας των πολιτών. Μέσω δηλαδή του πολιτικού μονοπωλίου του κομμουνιστικού κόμματος δεν ήταν δυνατό ούτε το σοβιετικό σύστημα το ίδιο να  λειτουργήσει δημοκρατικά ούτε να εκφραστούν οι πολιτικές διεργασίες που ούτως ή άλλως συντελούνται στο κοινωνικό σώμα.

Το γεγονός αυτό είχε σαν συνέπεια οι πολιτικές αντιθέσεις να ενσωματώνονται αναγκαστικά μέσα στο ίδιο το κομμουνιστικό κόμμα και ως εκ τούτου και να μετατρέπεται το ίδιο το κόμμα σε πρωτογενές πεδίο ιδεολογικών και πολιτικών ταξικών συγκρούσεων που γνώρισαν τις γνωστές εξάρσεις λίγα χρόνια αργότερα. Δεν πρέπει ωστόσο να κρίνουμε την καθαυτό επαναστατική περίοδο (1917-1923) με τα μέτρα και τα κριτήρια που ισχύουν σε μεταγενέστερες εποχές της σοβιετικής ιστορίας όταν θα έχουν πλέον, επικρατήσει άλλες καταστάσεις. Όταν τελειώνει ο εμφύλιος πόλεμος και η εξουσία των Μπολσεβίκων έχει σχετικά σταθεροποιηθεί ούτε η καταπίεση έχει τη μορφή και την έκταση που γνώρισε τη δεκαετία του 1930 ούτε υπάρχει σοβαρή διάσταση εξουσίας και λαϊκών μαζών. Παρά το έμφύλιο και τις εξεγέρσεις που συνόδευαν την επαναστατική φάση η κοινωνική βάση της Επανάστασης, είναι εύρύτατη: μαζί της είναι η εργατική τάξη και τα εκατομμύρια των φτωχών άγροτών. Δεν την ζούν ως δικτατορία. Άλλωστε αν αυτοί δεν ήταν με το μέρος της καμία εξουσία δεν θα μπορούσε να επιβιώσει μηδέ της εξουσίας των Μπολσεβίκων εξαιρουμένης.

Επανάσταση και κράτος

Υπάρχει ωστόσο σοβαρή λαϊκή δυσαρέσκεια — κι αυτό το αναγνωρίζουν πρώτοι οι Μπολσεβίκοι — δυσαρέσκεια όμως που δεν καταλύει το δεσμό κόμματος-εξουσίας-μαζών. Η παράταση του «κομμουνισμού του πολέμου», του καθεστώτος των επιτάξεων για την τροφοδοσία των πόλων και του Κόκκινου Στρατού, oι χαμηλοί μισθοί, ο πληθωρισμός, η πείνα, η έλλειψη ειδών πρώτης άνάγκης, ο πλημμελέστατος εφοδιασμός των πόλεων είναι αιτίες πολύ σοβαρές για να τροφοδοτήσουν τη λαϊκή δυσαρέσκεια. Ακριβώς δε γι΄ αυτό το λόγο — και όχι χωρίς αντιστάσεις στο εσωτερικό του ΚΚ και των Σοβιέτ—, προκρίνεται η ΝΕΠ για να αντιμετωπισθεί η  άθλια οικονομική κατάσταση. Οι Μπολσεβίκοι, έχουν πλήρη συνείδηση ότι η Νέα Οικονομική Πολιτική αποτελεί μερική αναβίωση του (ιδιωτικού) καπιταλισμού και ενίσχυση των τάσεων του κρατικού καπιταλισμού. Οι νέες πραγματικότητες, πάντως καθώς και οι γενικότερες καθυστερήσεις κοινωνικού και του πολιτιστικού χαρακτήρα της ρωσικής κοινωνίας θέτουν με διαφορετικό τρόπο τα προβλήματα των θεσμών και της δημοκρατίας μετά την επικράτηση της επανάστασης.

Το κύριο πρόβλημα σε αυτή τη φάση είναι η εργατοεργατική συμμαχία που δοκιμάζεται σοβαρά από αντικειμενικές αντιξοότητες αλλά και από μια σειρά σοβαρά λάθη του ΚΚ που βλέπουν το φώς και στη φάση του «κομμουνισμού του πολέμου» και, κυρίως, αργότερα, όταν τερματίζεται η ΝΕΠ και αρχίζει η βίαιη κολλεκτιβο- ποίηση.

«Η σοβιετική εμπειρία», γράφει ο Σάρλ Μπετελέμ [3] ,επιβεβαιώνει ότι το πιο δύσκολο δεν είναι η  ανατροπή, των παλαιών κυρίαρχων τάξεων: το πιο δύσκολο είναι, καταρχήν, να καταστραφούν οι παλαιές κοινωνικές σχέσεις— πάνω στις οποίες μπορει να ανασυγ- κροτηθεί  ένα σύστημα εκμετάλλευσης παρόμοιο μ’ εκείνο που θεωρήθηκε ότι είχε ανατραπεί—, και στη συνέχεια να παρεμποδισθεί η αναδημιουργία αυτών των κοινωνικών σχέσεων με βάση παλαιά στοιχεία, παρόντα ακόμη για πολύ καιρό στις νέες κοινωνικές σχέσεις».

Στη μετεπαναστατική φάση παρατηρείται μια διαδικασία προοδευτικής εκτροπής του νέου καθεστώτος σε μορφές πρακτικής και άσκησης της εξουσίας έτσι που όχι μόνο δεν ανθίσταται αποτελεσματικά στην επιβίωση των παλαιών πανίσχυρων αστικών κοινωνικών σχέσεων αλλά επιπλέον βασίζεται σ΄ αυτές.

Η κύρια αιτία αυτής της εκτροπής βρίσκεται στην πολιτική που προκρίνεται από το ΚΚΣΕ που, εμφορούμενο από τις ίδιες οικονομιστικές αντιλήψεις που πρυτάνευαν και στη Β΄ Διεθνή, θεώρησε ότι η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων ήταν η κύρια προϋπόθεση για την οικοδόμηση του σοσιαλισμού, αφού η Επανάσταση είχε καταργήσει το καθεστώς της ατομικής ιδιοκτησίας. Η οικοδόμηση των «υλικών βάσεων του σοσιαλισμού» με την «πρωταρχική σοσιαλιστική συσσώρευση» (Πρεομπραζένσκυ) και την επιταχυνόμενη εκβιομηχάνιση (Στάλιν) θα επετύγχανε ταυτόχρονα την εξασφάλιση των σοσιαλιστικών σχέσεων παραγωγής και την  σοβιετική δημοκρατία του κρατικοθεσμικού εποικοδομήματος.

Αυτή η βαθύτατα λαθεμένη αντίληψη βρίσκεται στη βάση των προοδευτικών μετατοπίσεων της νεαρής σοβιετικής δημοκρατίας προς κατευθύνσεις που θα ακυρώσουν προοδευτικά το έργο της Επανάστασης:

1. Για να επιτευχθούν οι «υλικές προϋποθέσεις του σοσιαλισμού» το καθεστώς συνέτριψε την έργατοαγροτική συμμαχία εκμηδενίζοντας κοινωνικά όχι μόνο τους «κουλάκους» αλλά εκατομμύρια αγρότες από τους οποίους αποσπούσε βίαια σημαντικά αγροτικά εισοδήματα υπέρ τής βιομηχανίας.

2. Για να επιτευχθεί η ταχεία εκβιομηχάνιση («υλικότερη» των προϋποθέσεων του σοσιαλισμού) επικράτησαν πλήρως οι ιεραρχικές σχέσεις στην παραγωγική διαδικασία, η αυθεντία του ειδικου-τεχνικού, των προϊσταμένων, των στελεχών (που «αποφάσιζαν για τα πάντα»), επικράτησαν δηλαδή κοινωνικές σχέσεις εις βάρος του προλεταριάτου.

3. Για να εξασφαλισθεί, πάση θυσία,η νέα τάξη πραγμάτων και οι νέες κατευθύνσεις που προέκρινε η πολιτική ηγεσία, και τις οποίες δεν προέκρινε η κοινωνική βάση του καθεστώτος, το κράτος και οι καταπιεστικοί του μηχανισμοί έδρασαν αντιλαϊκά σε μαζική κλίμακα: εναντίον των τάξεων που στήριξαν την επανάσταση.

4. Για να καμφθούν οι αντιστάσεις μέσα στο κόμμα —και ήταν πολλές— καταργήθηκε η εσωκομματική δημοκρατία, η διαφωνία, ο διάλογος ή πολιτική σύγκρουση και εφαρμόστηκε η μαζική τρομοκρατία εις βάρος, κυρίως, των στελεχών και μελών του κόμματος της επαναστατικής περιόδου. Μιλάμε βέβαια για κάποια εκατομμύρια εκκαθαρισθέντων.

5. Στον κρατικό μηχανισμό και το κόμμα, ακριβώς λόγω αυτών των επιλογών, εισέρχονται μαζικά τα «υπόλοιπα» του τσαρικού κρατικού μηχανισμού πού, μετά το 1930, αποτελούν πλέον τό Κόμμα καί τό Κράτος.

Η σχετική βιβλιογραφία είναι πολύ πλούσια για αυτές τις μεταλλαγές που συντελούνται στα τέλη της δεκαετίας του ΄20 και τη δεκαετία του ΄30. Και το συμπέρασμα αρκετά καθαρό: Το κράτος παρ΄ όλο που έχει γεννήτορα την Επανάσταση δεν είναι η συνέχεια της Επανάστασης. Για τη μετά το Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο περίοδο θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε ότι το κράτος, του σταλινισμού και του «υπαρκτού σοσιαλισμού», είναι κράτος μιας αντεπανάστασης, γι’ αυτό και ο αντιλαϊκός, αυταρχικός, συντηρητικός του χαρακτήρας, οι ιμπεριαλιστικές-σοβινιστικές του εκφράσεις, η πολιτική υπερδύναμης.

Ο Σ. Παπασπηλιόπουλος δεν θα διαφωνούσε νομίζω σ΄ αυτούς τους χαρακτηρισμούς. Υποστηρίζει όμως ότι μήτρα του «ολοκληρωτισμού» και του σταλινικού βοναπαρτισμού (;) είναι ο μαρξισμός του Λένιν και οι θεσμοί που δημιούργησε η επανάσταση. Του υπενθυμίζω ότι στην ιστορία συνέχειες αλλά υπάρχουν και τομές. Μια τέτοια τομή πραγματοποιείται στη Σοβιετική Ένωση του μεσοπολέμου και ολοκληρώνεται αργότερα, μια τομή που άποκόβει το κράτος από την Επανάσταση. Ο Σ. Παπασπηλιόπουλος, κι άλλοι πολλοί, επιμένουν στη συνέχεια και ο λόγος είναι απλός: το πρόβλημά τους είναι η Επανάσταση τελικά και κάπου εκεί συναντά τον κ. Μαρίνο αλλά από άλλο δρόμο. Αλλά και τον Γκορμπατσώφ.

Ο λόγος του Γκορμπατσώφ για τα 70 χρόνια της Επανάστασης στηρίζεται κι αυτός στο ιδεολόγημα της συνέχειας: από τον Οκτώβρη μέχρι σήμερα, με παρεκκλίσεις, λάθη πού διορθώθηκαν ή πρέπει να διορθωθούν. Γι΄ αυτόν η Επανάσταση συνεχίζεται ως σήμερα, απ΄ αυτήν προέρχεται το κράτος το όποιο σήμερα διαχειρίζεται. Η διαδοχή του «καλού» είναι σαφής, ο Λόγος της ιστορίας προάγεται, αυτοτελειοποιείται, ξεκαθαρίζει από τους «παραλογισμούς» (τους Αναχρονισμούς). Και στα δύο άκρα της ιστορίας του κράτους ή ίδια άρχή: ο οικονομισμός. Τότε με την οικοδόμηση των «υλικών βάσεων του σοσιαλισμού» τώρα με την περεστρόικα (ανα- συγκρότηση). Και στις δύο περιπτώσεις τα πρωτεία στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, και στις δυό περιπτώσεις με τη οικοδόμηση και τη συντήρηση ενός αυταρχικού κράτους, και στις δύο περιπτώσεις με την πρωτοκαθεδρεία του κρατικού καπιταλισμού τότε με το σταχανοβιτισμό τώρα με τη λαγνεία της παραγωγικότητας.

Ο Σ. Παπασπηλιόπουλος διεκδικεί και αυτός τη συνέχεια, αλλά μια συνέχεια που τη χρωματίζει διαφορετικά από τον Γκορμπατσόφ. Όλο το οικοδόμημα από την Επανάσταση ώς το Κράτος και τις σύγχρονες μεταμορφώσεις του είναι το «κακό» πνεύμα τής Ιστορίας. Γι΄ αυτό επιμένει στην καταδίκη της αφετηρίας. Δικαίωμά του. Δίπλα όμως από την Επανάσταση και εναντίον της παραμόνευε η σοσιαλδημοκρατία, όπως μετά την επανάσταση παραμόνευε ο σταλινισμός . Ας ξεκαθαρίσει ο καθένας τους λογαριασμούς του με την ιστορία.

Σε μας αρκεί η «ανάμνηση» της Επανάστασης παρ΄ όλο που παραπέμπει στην οδυνηρή πραγματικότητα των αντεπαναστάσεων. Είναι και οι δύο στοιχεία του μέλλοντος.


[1] Charles Peguy, Cahiers de la Quinzaine, 5e cahier. Αναφέρεται από τον Ζάν Ελλενστάιν, Ιστορία της Σοβιετικής Ένωσης, ελλ. έκδ. Θεμέλιο, σελ. 10 και σχετίζεται με την Επανάσταση του 1905 στη Ρωσία.

[2] Τις παραμονές της Φεβρουαριανής Επανάστασης του 1917 ο αριθμός των μελών του κόμματος ήταν 23.600. Ένα χρόνο αργότερα ήταν 115.000, στις αρχές του 1919 ανέβηκαν στις 313.000, το 1920 στις 431.000 και τον Ιανουάριο του 1921 έφτασαν τίς 585.000. Βλ. Ε. Χ. Κάρρ, Η ιστορία της Σοβιετικής "Ενωσης, Α΄ τόμος, σελ. 274.


Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο τεύχος 85 του «Πολίτη», το Νοέμβριο του 1987.



Άγγελος Ελεφάντης
RED
Notebook
31 Οκτωβρίου 2011 - 6:31 πμ | Άγγελος Ελεφάντης
 
Σχόλια
Μπορείτε να αναφέρετε υβριστικά σχόλια ή εκτός των όρων χρήσης με το αντίστοιχο κουμπί στο πάνω δεξί μέρος κάθε σχολίου. Η άσκοπη χρήση της δυνατότητας μπορεί να οδηγήσει στον αποκλεισμό σας από το σχολιασμό
Σχόλιο από: isotita.wordpress.com


ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ: Η ΙΔΕΑ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ - http://goo.gl/BfEub

«… Υπαρχει μια επανασταση του Φεβρουαριου 1917, δεν υπαρχει ‘οκτωβριανη επανασταση’: τον Οκτωβριο του 1917 υπαρχει… ενα στρατιωτικο πραξικοπημα… οι πρωταιτιοι του πραξικοπηματος δεν θα πετυχουν τους σκοπους τους παρα εναντια στη λαϊκη θεληση στο συνολο της (διαλυση της εθνοσυνελευσης τον Ιανουαριο του 1918) και εναντια στους δημοκρατικους οργανισμους που δημιουργηθηκαν απο το Φεβρουαριο―τα σοβιετ και τα εργοστασιακα συμβουλια.

Στη Ρωσια, τον ολοκληρωτισμο δεν τον παραγει η Επανασταση αλλα το πραξικοπημα του μπολσεβικικου κομματος, κατι που ειναι τελειως αλλο πραγμα…

.… ο Λενιν δημιουργει το προτυπο αυτου που θα ειναι ολες οι συγχρονες ολοκληρωτικες οργανωσεις, το μπολσεβικικο κομμα, το οποιο πολυ γρηγορα μετα τον Οκτωβριο του 1917 θα κυριαρχησει στα σοβιετ, θα τα καταπνιξει και θα τα μετασχηματισει σε οργανα και παραρτηματα της ιδιας του της εξουσιας… Η κατασκευη της μηχανης αυτης για την καταληψη της εξουσιας μαρτυρει την επικρατηση του φαντασιακου του Κρατους… [αλλα και] του καπιταλιστικου φαντασιακου… ο Λενιν επινοει τον τεϋλορισμο τεσσερα χρονια πριν απο τον Taylor… αγωνιζεται να κατασκευασει αυτο το τερας, μειγμα ενος κομματος-στρατου, ενος κομματος-κρατους και ενος κομματος-εργοστασιου, το οποιο καταφερνει να στησει πραγματικα απο το 1917…

… Ο Μαρξ φετιχοποιει μια κατασκευασμενη παρασταση της Επαναστασης. Το μοντελο: Παλαιο καθεστως/αναπτυξη των παραγωγικων δυναμεων/βιαιη γεννα καινουριων σχεσεων παραγωγης, το οποιο κατασκευαζει ξεκινωντας απο το υποτιθεμενο παραδειγμα της Γαλλικης επαναστασης, ανυψωνεται σε σχημα-τυπο της ιστορικης εξελιξης και προβαλλεται στο μελλον… Ο μυθος της Ιστοριας και των Νομων της Ιστοριας, ο μυθος της Επαναστασης ως μαιας της Ιστοριας… αρχιζουν να λειτουργουν σαν θρησκευτικα υποκαταστατα μεσα σε μια χιλιαστικη νοοτροπια…

… Η κεντρικη ιδεα την οποια πραγματοποιει η Επανασταση … ειναι εκεινη της ρητης αυτοθεσμισης της κοινωνιας απο τη διαυγη και δημοκρατικη συλλογικη δραστηριοτητα… [Ομως] στο συγχρονο πολιτικο φαντασιακο το Κρατος εμφανιζεται ως ανεξαλειπτο. Παραμενει τετοιο για την Επανασταση, οπως παραμενει και για τη συγχρονη πολιτικη φιλοσοφια, η οποια… πρεπει να δικαιολογησει το Κρατος, πασχιζοντας συγχρονως να σκεφτει την ελευθερια. Προκειται να στηριξει την ελευθερια πανω στην αρνηση της ελευθεριας, ή να εμπιστευτει τη φυλαξη της στον χειροτερο εχθρο της…

…αν δεν γινει ρηξη με αυτη την παραδοση [Κρατος και Εθνος], ειναι αδυνατο να συλλαβουμε ενα καινουριο ιστορικο κινημα αυτοθεσμισης της κοινωνιας…»

------------------------------------------------------

ΒOOKCHIN: Ο ΜΑΡΞΙΣΜΟΣ ΩΣ ΑΣΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ - http://goo.gl/ucU6K

«...Οταν ο Λενιν περιγραφει το σοσιαλισμο ως ‘‘τιποτε αλλο παρα ενα κρατικοκαπιταλιστικο μονοπωλιο προς οφελος του λαου’’… μηπως ξεσκεπαζει τις βασικες αρχες της μαρξιανης θεωριας που την κατεστησαν ιστορικα την πιο προωθημενη ιδεολογια του αναπτυγμενου καπιταλισμου;(…)

Ειναι αναγκαιο… ν’αποκαλυφθει η λογικη της… ως ιστορικη ουσια της αντεπαναστασης… που εχει χρησιμοποιησει εναντια στην απελευθερωση καθε απελευθερωτικο οραμα, πιο αποτελεσματικα απο οποιαδηποτε αλλη ιστορικη ιδεολογια μετα το Χριστιανισμο...»

http://isotita.wordpress.com
 
 
Εισαγωγή σχολίου
Τα σχόλια που αποστέλλονται ενδέχεται να μην περάσουν αρχικά από διαδικασία έγκρισης. Διαβάστε προσεκτικά τους όρους χρήσης. Χρησιμοποιήστε την διαδικασία αναφοράς όποτε χρειάζεται.
Όνομα:
Email (δεν δημοσιεύεται):
URL:
Σχόλιο:
ΕΠΙΤΡΕΠΟΝΤΑΙ:<b></b>, <i></i> - ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΤΕ ΤΟ ENTER
 
Πόσο κάνει πέντε και δύο;
Βοηθήστε μας να αποφύγουμε τα spam μηνύματα απαντώντας στην απλή ερώτηση που βλέπετε παραπάνω.
Εαν θέλετε να χρησιμοποιήσετε avatar εγγραφείτε δωρεάν στο gravatar.com. Η συμμετοχή σας πρέπει να γίνεται πάντα σύμφωνα με τους όρους χρήσης. Σχετικό link στο κάτω μέρος της σελίδας.
     
Σχετικά
 
Αμερικανοί πραγματιστές, ευρωπαίοι ιδεολόγοι και η διαχείριση της παγκόσμιας κρίσης
Συνέντευξη του Λίο Πάνιτς στο Λουδοβίκο Κωτσονόπουλο
28/04/2014
Συνέντευξη του Λίο Πάνιτς στο Red Notebook
 
 
Η Βενεζουέλα Πίσω από τις Διαμαρτυρίες: Η Επανάσταση είναι Εδώ για να Μείνει
Eva Golinger
27/02/2014
Η δημοσιογράφος-ερευνήτρια Eva Golinger εντοπίζει τις ρίζες των τρεχουσών διαδηλώσεων της αντιπολίτευσης, και επιχειρηματολογεί «η επανάσταση που είναι εδώ για να μείνει είναι η Μπολιβαριανή Επανάσταση, που ξεκίνησε το 1998 όταν ο Ούγκο Τσάβες πρωτοεκλέχτηκε πρόεδρος».
 
 
Red Notebook Valentine΄ s Party
15/02/2014
Το πάρτυ του Red Νοtebook στο B-social, από το φακό του Άγγελου Καλοδούκα. Για όσες και όσους βρέθηκαν εκεί (και ήταν πολλοί, και τους ευχαριστούμεί!), για όσες πέρασαν λίγο και για όσους θα ήθελαν και περιμένουν ήδη το επόμενο
 
 
Εργαλεία
       
 
 
 
     
  24 Μαΐου 2014 - 1:24 pm  
  Αν ήμουν Πειραιώτης
Στρατής Μπουρνάζος
 
     
  Ακριβώς σε τέτοιες δύσκολες καταστάσεις αξίζει πάνω απ’ όλα να σκεφτόμαστε και να παίρνουμε θέση. Γιατί προφανώς δεν υπάρχει δίλημμα όταν το ερώτημα είναι «Κάλλιο πλούσιος και υγιής ή πτωχός και ασθενής;». Ούτε στον Βόλο όπου αντίπαλος του Μπέου είναι ο Μαργαρίτης Πατσιαντάς του ΣΥΡΙΖΑ. Ούτε στον Πειραιά θα είχαμε δίλημμα αν αντίπαλος του Μώραλη-Μαρινάκη ήταν όχι μόνο ο Δρίτσας, αλλά ένας υποψήφιος του ΚΚΕ ή ένας οποιοσδήποτε δεξιός, πολλώ δε μάλλον ένας ευπρεπής δεξιός τύπου Κουμουτσάκου. Τώρα όμως;
     
 
  24 Μαΐου 2014 - 1:14 am  
  Για την εξουσία στην Ελλάδα το κύριο είναι να μην έρθουν οι κόκκινοι
Συνέντευξη του Χρήστου Λάσκου στο alterthess.gr
 
     
  Ενόψει των εκλογών της 25ης Μαϊου, και στο πλαίσιο του προεκλογικού διαλόγου, το alterthess.gr έθεσε σε υποψήφιους/ες eυρωβουλευτές ερωτήσεις σχετικά με το μέλλον της Ευρώπης, την κρίση στην Ελλάδα και την άνοδο του φασισμού . Ο Χρήστος Λάσκος, υποψήφιος ευρωβουλευτής με τον ΣΥΡΙΖΑ, απαντά
     
 
  23 Μαΐου 2014 - 12:33 pm  
  Η ΝΔ το χειρότερο το κράταγε για το τέλος: ξανάφερε τη Χρυσή Αυγή στο προσκήνιο
Δημήτρης Χριστόπουλος
 
     
  ι νεοναζί επανέρχονται, και μάλιστα στο επίκεντρο της πολιτικής ζωής, χωρίς καλά-καλά να κάνουν τίποτα οι ίδιοι. Το κάνει με τον πιο αποδοτικό τρόπο γι’ αυτoύς η Νέα Δημοκρατία, με τρόπο πολιτειακά άφρονα
     
 
  23 Μαΐου 2014 - 12:39 pm  
  Τασία Χριστοδουλοπούλου: H κυβέρνηση της Αριστεράς θα δημιουργήσει ντόμινο
Συνέντευξη στον Αδάμο Ζαχαριάδη
 
     
  Η ευρωπαϊκή Αριστερά τονίζει ότι οι μεταναστευτικές ροές θα συνεχιστούν, ιδίως όσο συνεχίζονται ο πόλεμος, η φτώχεια και η περιβαλλοντική καταστροφή. Επιμένουμε λοιπόν ότι σε υπερεθνικά προβλήματα, δεν υπάρχουν εθνικές λύσεις. Ζητάμε, έτσι, τη ριζική τροποποίηση του Ευρωπαικού Συμφώνου Μετανάστευσης και Ασύλου, προς την κατεύθυνση της αναλογικής κατανομής των ροών σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την αναθεώρηση της δομής του Σένγκεν, που προβλέπει ελεύθερη κυκλοφορία με κλειστά εξωτερικά σύνορα, άρα απαγόρευση κυκλοφορίας για τους μη νόμιμα διαμένοντες.
     
 
 
   
Footer
 
         
 
Λέξεις-κλειδιά
 
εκλογές × ΣΥΡΙΖΑ × Arno Minkkinen Biennale CGIL Corpus Christi Dow Jones Newswires dubstep John Parish performance Pussy Riot RootlessRoot Αδέσμευτη Γνώμη Αθήνα αντιρατσιστικό συλλαλητήριο Αριστερά άστεγοι αυτονομία ΓΕΙΤΟΝΙΕΣ δημοσιονομικός πολλαπλασιαστή Έβρος ΕΚΤ Ευρώπη θάλασσα Ιντιφάντα κάλαντα Καλλικράτης Κάσσελ ΚΕΝΤΡΟ Κινηματογράφος Κόκκινο Κρίση Κύπρος Μαρία Κανελλοπούλου ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΟ μήκους Νιαουνάκης Παπαδάτος ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΣΥΡΙΖΑ τι σου ζητάνε; Τρόικα χρέος Ψαριανός Ψημίτης 1 ευρώ 11 Μάη 12 Φεβρουαρίου 13% 14 Νοεμβρίου 15χρονη 17 17 Νοέμβρη 17Ν 19/7/2012 19ος αιώνας 2 νεκροί στο Μανχατταν 20 Οκτωβρίου 20ος 22 πράγματα 24ωρη 25ευρο 25η 25η Μαρτίου 26 272 μέρες απεργίας 28η 28η Οκτωβρίου 2ρουφ 300 3000 ευρώ 34 νεκροί στην Αφρική 3E 40 χρόνια 48ωρη 4η Αυγούστου 4η Διεθνής 6 αντιρατσιστική γιορτή 6 Δεκεμβρίου 6 μέρες 6 τρις 6ο 6ο διαμέρισμα 8 Μάρτη 80s 8η Μάρτη 99%
  Αρχείο:
Πλήρες αρχείο θεμάτων

Επικοινωνία:
info@rednotebook.gr
 
         
 
  Powered by Byte² | Bitsnbytes.gr