Αναζήτηση:  
 
 
 
   
 
1944 – Τα στρατόπεδα και η εβραϊκή μνήμη
Τη χρονιά εκείνη οι διώξεις των Εβραίων έφτασαν στο αποκορύφωμά τους. Συγκεντρώνονταν από τις γερμανικές Αρχές και, ύστερα από μια διαδικασία βάρβαρης διαλογής και αποχωρισμού από τα υπόλοιπα μέρη της οικογένειάς τους, εκτοπίζονταν στα ναζιστικά στρατόπεδα θανάτου απ’ όπου δεν υπήρχε επιστροφή…
 
Της Άννας-Μαρίας Δρουμπούκη

Ο Μαρκ Μαζάουερ αναφέρει πως λίγες χώρες στην Ευρώπη γνώρισαν ένα τόσο μεγάλο ποσοστό απώλειας του εβραϊκού πληθυσμού όσο η Ελλάδα, η οποία έχασε το 90% των Εβραίων που κατοικούσαν στα εδάφη της. [1] Η κατάσταση στο τέλος του πολέμου ήταν δραματική: στην Ελλάδα επέστρεψαν περίπου 1.800-2.000 εκτοπισθέντες. Προκύπτει ότι οι ολικές απώλειες ανέρχονται στους 58.885 Εβραίους. [2] Περισσότεροι από 54.533 Εβραίοι μεταφέρθηκαν στην Πολωνία, και φυσικά κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί ότι οι γερμανικές Αρχές τούς προόριζαν για ένα μέρος που λέγεται Αουσβιτς. [3] Ετσι, το Αουσβιτς για την Ελλάδα σημαίνει το ξερίζωμα και την καταστροφή πολλών κοινοτήτων με μακραίωνη παρουσία. [4]

«Πύκνωση της ιστορίας»

Το 1944 υπήρξε κομβική χρονιά όσον αφορά τη γεωγραφία της εκτόπισης. Παρατηρείται μια «πύκνωση της ιστορίας» και οι διώξεις των Εβραίων είχαν ως αποτέλεσμα η Ελλάδα να μετατραπεί σε μια εθνολογικά ομοιογενή χώρα. [5] Σε πολλές πόλεις και νησιά οι Εβραίοι συγκεντρώνονταν από τις γερμανικές Αρχές και ύστερα από μια διαδικασία βάρβαρης διαλογής και αποχωρισμού από τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας, εκτοπίζονταν στα ναζιστικά στρατόπεδα θανάτου.

Το πρωτόγνωρο του εγκλήματος διαπιστώνεται ακόμη και στις σχετικές ελλείψεις του ελληνικού λεξιλογίου. Π.χ., η έννοια deportation –η βίαιη μεταφορά σε στρατόπεδο προσχεδιαζόμενου θανάτου- μεταφράζεται ανεπαρκέστατα ως «απέλαση» ή «εκτοπισμός», έννοιες που τουλάχιστον θα άφηναν περιθώρια ελπίδας (και επιλογής) ως προς τον τελικό προορισμό. Αντιθέτως, οι μυριάδες ανήμπορων ανθρώπων που στοιβάζονταν, χειρότερα και από ζώα, σε φορτηγά τρένα για να δολοφονηθούν στο Αουσβιτς, δεν ήταν ούτε απελαθέντες ούτε αιχμάλωτοι ούτε όμηροι – έννοιες που όλες τους θα διατηρούσαν ορισμένα βασικά στοιχεία, δικαιώματα, ανθρώπινης υπόστασης. [6]

Στην Αθήνα, με τέχνασμα των Γερμανών, παρουσιάστηκαν στη Συναγωγή της Μελιδόνης στις 24 Μαρτίου του 1944 περίπου 800 Εβραίοι της Αθήνας, με την ελπίδα να παραλάβουν άζυμα και ζάχαρη για την προετοιμασία του παραδοσιακού πασχαλινού γεύματος. Εκεί συνελήφθησαν και μεταφέρθηκαν στο άγνωστο μέχρι σήμερα στρατόπεδο Χαϊδαρίου, και μετέπειτα στο Αουσβιτς. Το Χαϊδάρι ήταν κυρίως διαμετακομιστικό κέντρο, και λειτουργούσε με βάση τους κανονισμούς που ίσχυαν σε όλα τα ναζιστικά κολαστήρια. Αυτό επιβεβαιώνεται από τη μαρτυρία του Μποτόν Ανρί, στην οποία βρίσκουμε και στοιχεία για τη μεταχείριση των κομμουνιστών κρατουμένων:

«Από το Χαϊδάρι οργάνωναν τις αποστολές στην Πολωνία. Οι Εβραίοι δικαιούντο μισή μερίδα, τη μισή από τους Ρωμιούς […]. Γενικώς όσοι εκτελέστηκαν ήταν όλοι κομμουνιστές, φανατικοί μέχρι θανάτου. Τους Εβραίους προόριζαν για άλλου είδους θανάτους. Ηταν πράγματα τρομερά και ανεπανάληπτα αυτά που συμβαίνανε εκεί. Σκηνές τρομερές». [7]

«Η ψυχή μου σε αναμονή»

Για την καθημερινή ζωή στο Χαϊδάρι, ο Μαρσέλ Νατζαρή αφηγείται:

«Καμιά πενηνταριά ήμασταν και κάθε μέρα μεγαλώναμε. Η ζωή στο Χαϊδάρι ήταν ένα κομμάτι ψωμί στις 5 ή 6 το πρωί ημερησίως της μιας οκάς. Το πρωί πλιγούρι με σταφίδα, μεσημέρι φασόλια ή μπιζέλια ή ρεβίθια ή μακαρόνια και το βράδυ φακές ή φασόλια ή ρεβίθια. Το ξύλο δεν έλειπε και ύστερα ήταν ο σκύλος που βαρούσε άσχημα, χωρίς να λυπάται καθόλου. Σε κάθε πρωινό προσκλητήριο, η ψυχή μου βρισκόταν εν αναμονή. Κάθε ώρα, περίμενα να με πάνε για εκτέλεση. Κάθε βδομάδα σχεδόν, πήγαινα για ανάκριση με την κλούβα στην οδό Μέρλιν και βέβαια πάντα ερχόμουν σακατεμένος. Στις 2 Απριλίου του ’44 μας φορτώσανε διά τον σταθμόν του Ρουφ, διά μιαν άγνωστον διεύθυνσιν».[8]

Η αποστολή που φεύγει απ’ την Αθήνα την Κυριακή 2 Απριλίου, αριθμεί περίπου 1.900 εξόριστους, κλεισμένους σε καμιά τριανταριά φορτηγά βαγόνια. Καθ’ οδόν μεγαλώνει: Εβραίοι της Χαλκίδας, της Λάρισας, 2.400 αιχμάλωτοι από το Βόλο, τα Τρίκαλα, και κυρίως από τα Ιωάννινα. [9] Πρόκειται για έναν τερατώδη συρμό, με 5.200 ανθρώπους, σε συνθήκες φριχτής συμπίεσης και ασφυξίας.

Η δεύτερη μεγάλη αποστολή Εβραίων στο Χαϊδάρι έγινε στις 9 Ιουνίου του 1944: 1.795 Εβραίοι της Κέρκυρας. Πάλι παρέμειναν για μικρό διάστημα εκεί και μεταφέρθηκαν στο Αουσβιτς. Οι Εβραίοι της Κέρκυρας δεν είχαν την ίδια τύχη με τους Εβραίους της Ζακύνθου, που σώθηκαν με τη βοήθεια των ελληνικών αρχών, του μητροπολίτη και του Γερμανού διοικητή.

Η πιο δραματική εκτόπιση ήταν αυτή των δωδεκανήσιων Εβραίων. Στις 24 Ιουλίου 1944, οι Εβραίοι της Ρόδου και της Κω (συνολικά 1.673) συνελήφθησαν και στις 31 Ιουλίου τα πλοία κατέπλευσαν στον Πειραιά. Μεταφέρθηκαν στο Αουσβιτς, με ενδιάμεσο σταθμό το Χαϊδάρι. Πέντε άνθρωποι πέθαναν στη διάρκεια του ταξιδιού λόγω των ασφυκτικών συνθηκών διαβίωσης.

Στη συνάντηση ενός Γερμανού αξιωματικού και του προέδρου της κοινότητας για την κοινοποίηση της εντολής της συγκέντρωσης όλων των Εβραίων της Ρόδου με τις ταυτότητες και τις άδειες εργασίας, ο πρόεδρος αντέδρασε με τα εξής λόγια: «Κακός οιωνός. Κάτι τρομερό πρόκειται να συμβεί σε εμάς. Εχω ένα κακό προαίσθημα. Ας μας προστατεύσει ο θεός!». [10] Σε εκείνες τις δύσκολες στιγμές, ο Τούρκος πρόξενος στη Ρόδο Σελαχατίν Ουλκουμέν παρενέβη και κατάφερε να σώσει 52 δωδεκανήσιους Εβραίους που είχαν τουρκική υπηκοότητα. Μέχρι σήμερα τον θυμούνται στο νησί ως τον «Τούρκο Σίντλερ».

Παραζάλη και ξύλο

Σύμφωνα με τη μαρτυρία του κρατούμενου Μανόλη Κριαρά:

«Οι Εβραίοι της Ρόδου ήταν σε οικτρή κατάσταση στο Χαϊδάρι. Παραζάλη και ξύλο, γέροι να πέφτουνε κάτω, άλλοι να κλαίνε… Τους έβαλαν να καθίσουν κάτω από καυστικό ήλιο. Αρχισαν να διψούν. Μετά πολλά βάσανα τους έφεραν νερό σ’ ένα βρώμικο καζάνι… Νύχτωσε. Δεν τους έδωσαν φαΐ – τους έστειλαν σε χωριστούς θαλάμους, αλλά υπό κτηνώδεις συνθήκες». [11]

Ο Μποτόν Ανρί στη μαρτυρία του, τονίζει τον αποτρόπαιο τρόπο μεταφοράς τους:

«Ηταν κάπου 3.000 γυναικόπαιδα, κάτω από συνθήκες κόλασης, να χάνει η μάνα το παιδί και το παιδί τη μάνα. Κουβαλούσαν απίστευτα πράγματα, κατσαρόλες, τηγάνια…». [12]

Η Ματίλντε Καπελούτο περιγράφει τη διαδικασία ελέγχου άμα τη αφίξει τους στο Χαϊδάρι: «Μας έγδυσαν, ήμασταν εντελώς γυμνές. Το σοκ ήταν τεράστιο για εμάς καθώς ζούσαμε σε παραδοσιακά περιβάλλοντα». [13]

Η μεταφορά των δωδεκανήσιων Εβραίων ήταν η τελευταία εκτόπιση από ελληνικό έδαφος. Ο Κόκκινος Στρατός σημείωνε ήδη επιτυχίες στο νοτιοανατολικό μέτωπο και η Στρατιά Ε ετοιμαζόταν για την οριστική αποχώρηση από την Ελλάδα. Η μεταφορά λοιπόν αυτή συνιστούσε απλά και μόνο μια τεράστια σπατάλη των λιγοστών μεταφορικών μέσων στη γραμμή υποχώρησης. [14] Στη Ρόδο επέστρεψαν με το τέλος του πολέμου μόνο 163 άτομα. Με την ενσωμάτωση των Δωδεκανήσων στο ελληνικό κράτος το 1948, και ύστερα από πρωτοβουλία του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου, είκοσι εβραϊκές οικογένειες εγκαταστάθηκαν στη Ρόδο, με αποτέλεσμα να επανασυσταθεί η κοινότητα.15 Μια δύσκολη αρχή, για μια ακόμα δυσκολότερη μεταπολεμική επανένταξη.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1 Μαρκ Μαζάουερ, «Στην Ελλάδα του Χίτλερ. Η εμπειρία της Κατοχής», Αλεξάνδρεια, Αθήνα 1994, σ. 285

2 Χάγκεν Φλάισερ, «Στέμμα και Σβάστικα. Η Ελλάδα της Κατοχής και της Αντίστασης», τόμος Β’, Παπαζήσης, Αθήνα 1995, σ. 346-348.

3 Μαζάουερ… ό.π., σ. 285.

4 Οντέτ Βαρών-Βασάρ, «Η ανάδυση μιας δύσκολης μνήμης. Κείμενα για τη γενοκτονία των Εβραίων», δεύτερη επαυξημένη έκδοση, Εστία, Αθήνα 2012, σ. 129.

5 Πολυμέρης Βόγλης, «Η ελληνική κοινωνία στην Κατοχή 1941-1944», Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2010, σ. 147, 177.

6 Κεντρική ομιλία του Χάγκεν Φλάισερ στην Ημέρα Μνήμης Μαρτύρων και Ηρώων Ολοκαυτώματος, Συναγωγή Αθηνών, 27/1/2011.

7 Visual History Archive, Μποτόν Ανρί, αρ. Συνέντευξης 42858.

8 Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου, «Το Ολοκαύτωμα στις μαρτυρίες των Ελλήνων Εβραίων», Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1993, σ. 51-52.

9 Μίκαελ Μόλχο, «In Memoriam. Αφιέρωμα εις την μνήμην των ισραηλιτών θυμάτων του ναζισμού εν Ελλάδι», Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη 1974, σ. 227.

10 Hizkia M. Franco, «The Jewish Martyrs of Rhodes and Kos», Joseph Franco, Zimbabwe 2009, σ. 62.

11 Βλ. μαρτυρία Μανόλη Κριαρά σε καταγραφή Γιώργου Θεοτοκά, περιοδικό «Αντί», 5.10.2001.

12 Visual History Archive, αρ. Συνέντευξης 42858.

13 Visual History Archive, αρ. Συνέντευξης 18735.

14 Χάγκεν Φλάισερ, «Στέμμα και Σβάστικα…» ό.π. σ. 340.

15 Βλ. Κατάλογος έκθεσης «Η εβραϊκή κοινότητα της Ρόδου»», Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος, 2009.

Πηγή: ΕφΣυν


Αννα-Μαρία Δρουμπούκη
RED
Notebook
27 Μαρτίου 2014 - 8:50 πμ | Αννα-Μαρία Δρουμπούκη
 
Εισαγωγή σχολίου
Τα σχόλια που αποστέλλονται ενδέχεται να μην περάσουν αρχικά από διαδικασία έγκρισης. Διαβάστε προσεκτικά τους όρους χρήσης. Χρησιμοποιήστε την διαδικασία αναφοράς όποτε χρειάζεται.
Όνομα:
Email (δεν δημοσιεύεται):
URL:
Σχόλιο:
ΕΠΙΤΡΕΠΟΝΤΑΙ:<b></b>, <i></i> - ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΤΕ ΤΟ ENTER
 
Πόσο κάνει πέντε και δύο;
Βοηθήστε μας να αποφύγουμε τα spam μηνύματα απαντώντας στην απλή ερώτηση που βλέπετε παραπάνω.
Εαν θέλετε να χρησιμοποιήσετε avatar εγγραφείτε δωρεάν στο gravatar.com. Η συμμετοχή σας πρέπει να γίνεται πάντα σύμφωνα με τους όρους χρήσης. Σχετικό link στο κάτω μέρος της σελίδας.
     
Σχετικά
 
Καμία τραγωδία: η Οδησσός και οι φασίστες
Rüdiger Göbel
5/05/2014
Στην Οδησσό της Νότιας Ουκρανίας, παραστρατιωτικά αποσπάσματα οργανωμένων φιλοευρωπαίων φασιστών, υποστηριζόμενα από ένα τοπικό πλήθος, δολοφονούν περισσότερους από σαράντα ανθρώπους.
 
 
Μείζον θέμα με τη συμμετοχή Πλεύρη στο ψηφοδέλτιο Σπηλιωτόπουλου
2/05/2014
Οξύτατη αντίδραση από το Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο και την Ισραηλιτική Κοινότητα Αθηνών
 
 
Γερμανία: Χώρα σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης
Micha Brumlik, Hajo Funke
28/04/2014
«Ω, Κύριε», λέει ένα ποίημα του Ράϊνερ Μαρία Ρίλκε που δημοσιεύτηκε το 1905, «δώσε στον καθένα τον δικό του θάνατο». Έναν θάνατο εντελώς ιδιαίτερου είδους βρήκε πρόσφατα ένας άντρας, ο οποίος ήταν γνωστός με το κωδικό όνομα «Corelli» και στα τέλη Μαρτίου ανακαλύφθηκε νεκρός στο διαμέρισμά του στο Πάντερμπορν, ξαφνικά αλλά καθόλου αναπάντεχα
 
 
Εργαλεία
       
 
 
 
     
  24 Μαΐου 2014 - 12:52 am  
  Αυτός και το σακίδιο
Σίσσυ Βελισσαρίου
 
     
  Τι είναι αλήθεια το Ποτάμι και τι η μαγευτική TVpersona που μετά βδελυγμίας απαρνείται το διεφθαρμένο πολιτικό σύστημα και τα παιδιά του «κομματικού σωλήνα»; Τι συμβολίζει αλήθεια το σακίδιο που η TVpersona αγόγγυστα κουβαλά;
     
 
  24 Μαΐου 2014 - 12:18 am  
  Καμίνης και μεταναστευτικό: η μεταμόρφωση
Ελένη Τάκου
 
     
  Επειδή «τα στερνά τιμούν τα πρώτα», περίμενα λίγη νηφαλιότητα σε ζητήματα αρχής, που ήταν άλλωστε κατεξοχήν ζητήματα της δικής του ατζέντας. Και γι’ αυτό έγραφα την επομένη του πρώτου γύρου ότι «προσωπικά στη μάχη της επόμενης Κυριακής δεν βλέπω μία μάχη ανάμεσα στη “μνημονιακή λαίλαπα” και τον “αντιμνημονιακό λαϊκισμό”. Βλέπω μία μάχη ανάμεσα σε δυο δημοκρατικές δυνάμεις, με τα κουτσά, τα στραβά και τα καλά τους. Και μια ευκαιρία να συζητήσουμε ίσως μια φορά νηφάλια τι θέλουμε για την πόλη μας, για τον τόπο μας». Αυτά τη Δευτέρα. Και την επόμενη μέρα ανοίγεις την τηλεόραση και σου πέφτει ο ουρανός στο κεφάλι
     
 
  22 Μαΐου 2014 - 1:11 pm  
  «Η ευρωπαϊκή Αριστερά διανύει περίοδο αισιοδοξίας»
Χριστόφορος Κάσδαγλης
 
     
  Έξι συν ένας υποψήφιοι για την Ευρωβουλή κλήθηκαν από το ThePressproject να δώσουν απάντηση σε ένα διαφορετικό ερώτημα που αφορά την ειδικότητα του καθενός, όπως προκύπτει από τα βιογραφικά τους. Οι έξι συμμετέχουν στο ευρωψηφοδέλτιο του ΣΥΡΙΖΑ, ενώ ο έβδομος στο «αδελφό» ψηφοδέλτιο «Europa Anderes» στην Αυστρία.
     
 
  23 Μαΐου 2014 - 12:29 pm  
  Ο αντιφασισμός είναι στην ψυχή του ΣΥΡΙΖΑ
Σωτήρης Μάρταλης
 
     
  Tο κόμμα των Μπαλτάκων, των Κρανιδιώτηδων και των Πλεύρηδων έχει το θράσος να κατηγορεί τον ΣΥΡΙΖΑ για συνεργασία με τους νεοναζί. Η ακροδεξιά κυβέρνηση των Φαρμακονησιών και των στρατοπέδων συγκέντρωσης, οι δήμαρχοι που απαγόρευαν αντιφασιστικές διαδηλώσεις και συναινούσαν σε φασιστικά λουκέτα σε παιδικές χαρές, οι δημοσιογράφοι που ήλπιζαν στη «σοβαρή» πλευρά της Χρυσής Αυγής, εγκαλούν τώρα τον ΣΥΡΙΖΑ για φιλο-φασιστική ψηφοθηρία!
     
 
 
   
Footer
 
         
 
Λέξεις-κλειδιά
 
εκλογές × ΣΥΡΙΖΑ × Arno Minkkinen Biennale CGIL Corpus Christi Dow Jones Newswires dubstep John Parish performance Pussy Riot RootlessRoot Αδέσμευτη Γνώμη Αθήνα αντιρατσιστικό συλλαλητήριο Αριστερά άστεγοι αυτονομία ΓΕΙΤΟΝΙΕΣ δημοσιονομικός πολλαπλασιαστή Έβρος ΕΚΤ Ευρώπη θάλασσα Ιντιφάντα κάλαντα Καλλικράτης Κάσσελ ΚΕΝΤΡΟ Κινηματογράφος Κόκκινο Κρίση Κύπρος Μαρία Κανελλοπούλου ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΟ μήκους Νιαουνάκης Παπαδάτος ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΣΥΡΙΖΑ τι σου ζητάνε; Τρόικα χρέος Ψαριανός Ψημίτης 1 ευρώ 11 Μάη 12 Φεβρουαρίου 13% 14 Νοεμβρίου 15χρονη 17 17 Νοέμβρη 17Ν 19/7/2012 19ος αιώνας 2 νεκροί στο Μανχατταν 20 Οκτωβρίου 20ος 22 πράγματα 24ωρη 25ευρο 25η 25η Μαρτίου 26 272 μέρες απεργίας 28η 28η Οκτωβρίου 2ρουφ 300 3000 ευρώ 34 νεκροί στην Αφρική 3E 40 χρόνια 48ωρη 4η Αυγούστου 4η Διεθνής 6 αντιρατσιστική γιορτή 6 Δεκεμβρίου 6 μέρες 6 τρις 6ο 6ο διαμέρισμα 8 Μάρτη 80s 8η Μάρτη 99%
  Αρχείο:
Πλήρες αρχείο θεμάτων

Επικοινωνία:
info@rednotebook.gr
 
         
 
  Powered by Byte² | Bitsnbytes.gr