Αναζήτηση:  
 
 
 
   
 
Η «τελική λύση» του φασισμού
Η εισαγωγή στο αφιέρωμα της «Αυγής» στη ναζιστική βία, την καταστροφή και την μνήμη της.
 
 Του Πέτρου-Ιωσήφ Στανγκανέλλη

Ο ιστορικός, ξεκινώντας από το 1989, κοιτάζει τον χάρτη και βλέπει να αναδύεται, σχεδόν ανεπαίσθητα, η Ευρώπη του Μεσοπολέμου, κράτη που δεν πρόφθασαν καλά καλά να εκδώσουν γραμματόσημα. Από τις οθόνες του υπολογιστή ή της τηλεόρασης προβάλλουν ονόματα ξεχασμένων κομητειών της αυστροουγγρικής αυτοκρατορίας. Ονόματα πόλεων που άλλαζαν, ξανά, όπως το Μπόλεχιβ/Μπόλεχοβ, για το οποίο υπάρχει το χαρακτηριστικό ανέκδοτο για τον άνθρωπο που γεννήθηκε στην Αυστρία, πήγε σχολείο στην Πολωνία, παντρεύτηκε στη Γερμανία και απέκτησε παιδιά στη Σοβιετική Ένωση χωρίς να απομακρυνθεί από τη γειτονιά του. Σήμερα, αν ζούσε, θα βρισκόταν στην Ουκρανία.

Εβδομήντα χρόνια μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο και τα δεκάδες εκατομμύρια νεκρούς του, και παρά τον λόγο περί ευρωπαϊκής ενοποίησης, η οριοθέτηση καθίσταται ξανά ζήτημα. Θα ήταν σωστότερο να πούμε: παρουσιάζεται το ενδεχόμενο η ευρωπαϊκή ενοποίηση να συνοδεύεται από νεκρούς και συνοριακές μεταβολές, με μια ολοκλήρωση εναντίον της Ευρώπης. Και με αυτό τον τρόπο, ίσως να διαρραγεί οριστικά, και να φανεί ως παρένθεση, το συμβόλαιο που συνήφθη κατά τη διάρκεια του πολέμου, με την παραβίαση και του τελευταίου, εν ισχύ, όρου του, αυτού της μη επιστροφής του φασισμού.

Τώρα που το φάσμα του νέου ναζισμού απλώνεται από την Αθήνα ως το Κίεβο, τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή να θυμηθούμε, να επικαιροποιήσουμε την παλιά ιστορία, πέρα από σχήματα επετείων κι εορτών. Διότι, το να αντιμετωπίσουμε το ζήτημα της μνήμης, εκκινώντας από την αρνητική της πλευρά, την απώλειά της, μπορεί να οδηγήσει στην ανάδυση της υλικότητάς της. Όταν την αναλογιστούμε υπό το φως της πιθανής της εξαφάνισης, η μνήμη αποκαλύπτεται όχι ως ένα διαρκές υπόλειμμα, αλλά ως μια ιστορική μορφή: όχι ως μια δυνατότητα, αλλά ως μια δραστηριότητα, όχι ως μια κληρονομιά που μας επιδόθηκε ειρηνικά αλλά ως μια εργασία, ένα όπλο κι ένα διακύβευμα. Διότι «ούτε καν οι νεκροί δεν θα ΄ναι ασφαλείς από τον εχθρό, εάν αυτός νικήσει».

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο εχθρός είναι ο φασισμός. Και δεν είναι πλέον ένα σχήμα λόγου, μια λεκτική υπερβολή, αλλά μια απτή πραγματικότητα. Παρελαύνει στις πλατείες της Ευρώπης, και τα βήματά του θα συνεχίσουν να ηχούν, όσο η δημοκρατία θα απουσιάζει, όσο η έννοιά της θα απομακρύνεται από την πραγματικότητά της. Και, φυσικά, ισχύει ακέραια πως όποιος δεν θέλει να μιλήσει για το ιμπεριαλιστικό στάδιο του καπιταλισμού δεν θα έπρεπε να μιλάει για τον φασισμό. Διότι, αν δεν μιλήσουμε για την δημοκρατία και τον καπιταλισμό, τότε ο λόγος μας θα εκπέσει είτε σε σχήματα περί μιας ανεξήγητης ομαδικής παράκρουσης κάποιων «απολίτιστων», αντίδοτο της οποίας θα ήταν, ενδεχομένως, μια έκκληση στη λογική, συνοδευόμενη από μια προτροπή στο «λαό» να υπακούσει τους «επαΐοντες», όσους κατέχουν την τεχνογνωσία της πολιτικής και της οικονομίας, είτε, απλώς, σε μια πρόταση για την επιβολή κατασταλτικών μέτρων, ικανών να διατηρήσουν την ισχύουσα κατάσταση πραγμάτων. Έτσι, βέβαια, οι «σεβαστές συμμορίες» θα συντηρούν τον φασισμό και οι «μη σεβαστές» θα τον ασκούν.

Οφείλουμε, λοιπόν, να μιλήσουμε για την ναζιστική βία και την καταστροφή: των εβραϊκών κοινοτήτων της Ευρώπης, των ρομ, των κομμουνιστών, των ομοφυλόφιλων, των «αντικοινωνικών στοιχείων» - της ζωής «που δεν άξιζε κανείς να ζει», για να θυμηθούμε τον τίτλο ενός βιβλίου που είχε γραφτεί όχι επί ναζισμού, αλλά ήδη το 1920, κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης που ακολούθησε τον Πρώτο Παγκόσμιο πόλεμο.

Στο επίκεντρο του παρόντος αφιερώματος, όχι όμως και το μοναδικό του θέμα, είναι η ναζιστική βία και η εξόντωση των εβραίων της Ευρώπης. Άλλοι, θα μιλήσουν γι΄ αυτά. Εδώ, θα αναφερθώ επιγραμματικά μόνο σε ένα ζήτημα που τίθεται συχνά, κι από πολλούς, στο ερώτημα περί της δυνατότητας παρουσίασης του αντικειμένου. «Το Άουσβιτς αντιστέκεται στις προσπάθειες της φαντασίας και της αντίληψης. Υποτάσσεται μόνο στη μνήμη (...), μεταξύ των νεκρών κι εμάς που επιζούμε υπάρχει μια άβυσσος, και δεν υπάρχει ένα τόσο μεγάλο ταλέντο ικανό να την διαβεί» [1].

Είναι λοιπόν αδύνατον να παρουσιάσουμε και να κατανοήσουμε την καταστροφή; Αν ήταν έτσι, τότε, με τον καιρό, η καταστροφή θα ήταν πλήρης. Τι θα γίνονταν οι νεκροί, μετά τον θάνατο του τελευταίου επιζώντα, του τελευταίου μάρτυρα; Η ιστορία θα κατέληγε στην σιωπή. Αν για τους επιζώντες οι λέξεις μοιάζουν, και δικαίως, συχνά αδύνατον να περιγράψουν όσα βίωσαν, τι σημαίνει όμως για μας η άρνηση της ιστορικοποίησης, μέσω της ταξινόμησης της βιομηχανικής εξόντωσης εκατομμυρίων ανθρώπων στον χώρο του «ανείπωτου», αυτού που μόνον μέσω της απουσίας του μπορεί να βρει χώρο στην ιστορία;

Η απάντηση στο συγκεκριμένο ερώτημα μπορεί να ξενίσει. Σε πολιτικό επίπεδο, ο λόγος περί του μη παραστάσιμου της καταστροφής σημαίνει μια εκ των υστέρων νίκη του ναζιστικού σχεδίου, εφόσον έτσι, πράγματι, δεν θα έμενε ούτε ίχνος από τα εκατομμύρια των νεκρών. Αλλά όχι μόνον αυτό. Θα δικαιολογούσε την κοινότοπη, πια, κυρίαρχη και καθησυχαστικά προβαλλόμενη ερμηνεία του ναζιστικού φαινομένου ως μιας άπαξ εμφάνισης ενός μεταφυσικού Κακού επί γης. Διότι, μόνο τα μεταφυσικά συμβάντα είναι μη παραστάσιμα, άφατα κι αχεροποίητα.

Για να το πω ακόμα πιο ωμά: η στάση αυτή, μιας συχνά αισθητικίζουσας σιωπής, θα συμπλήρωνε το έργο των αρνητών της καταστροφής, το οποίο, όσο και να ακούγεται παράδοξο, πέρα από ανιστόρητο, εγκληματικό ή προσβλητικό, είναι και ιδεολογικά ηρεμιστικό, ως προς ένα σημείο: η προσπάθεια των αρνητών να εξαλείψουν την συγκεκριμένη καταστροφή από την ιστορία, επαναφέρει μια τρομακτική ειρήνευση εκεί που η ανάλυση των ιστορικών μορφών του ορθολογισμού, ο οποίος σχετίζεται με πολύπλοκο τρόπο με τον ρατσισμό και τις μεταμορφώσεις του, είχε εισάγει, σε έναν βαθμό, μια κριτική και αυτοκριτική ένταση στην θεωρία και την πρακτική.

Η διατήρηση αυτής της έντασης δεν είναι, απλώς, ένα ζήτημα υπεράσπισης της μνήμης, αλλά ένας αγώνας επικαιροποίησής της. Διότι, δεν υπάρχει τρόπος να διαφυλάξουμε το παρελθόν χωρίς να γινόμαστε «ενοχλητικοί» στο παρόν. Χωρίς, δηλαδή, να υπενθυμίζουμε ότι ο ναζισμός και η ιστορία του δεν αποτελεί το απολύτως Άλλο της κανονικότητάς μας.
 

1.  Elie Wiesel, «Does the Holocaust Lie Beyond the Reach of Art?», New York Times, 17/4/1983.

Πηγή: Αναγνώσεις της Κυριακάτικης Αυγής


Πέτρος-Ιωσήφ Στανγκανέλλης
RED
Notebook
10 Μαρτίου 2014 - 12:35 pm | Πέτρος-Ιωσήφ Στανγκανέλλης
 
Εισαγωγή σχολίου
Τα σχόλια που αποστέλλονται ενδέχεται να μην περάσουν αρχικά από διαδικασία έγκρισης. Διαβάστε προσεκτικά τους όρους χρήσης. Χρησιμοποιήστε την διαδικασία αναφοράς όποτε χρειάζεται.
Όνομα:
Email (δεν δημοσιεύεται):
URL:
Σχόλιο:
ΕΠΙΤΡΕΠΟΝΤΑΙ:<b></b>, <i></i> - ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΤΕ ΤΟ ENTER
 
Πόσο κάνει πέντε και δύο;
Βοηθήστε μας να αποφύγουμε τα spam μηνύματα απαντώντας στην απλή ερώτηση που βλέπετε παραπάνω.
Εαν θέλετε να χρησιμοποιήσετε avatar εγγραφείτε δωρεάν στο gravatar.com. Η συμμετοχή σας πρέπει να γίνεται πάντα σύμφωνα με τους όρους χρήσης. Σχετικό link στο κάτω μέρος της σελίδας.
     
Σχετικά
 
Καμία τραγωδία: η Οδησσός και οι φασίστες
Rüdiger Göbel
5/05/2014
Στην Οδησσό της Νότιας Ουκρανίας, παραστρατιωτικά αποσπάσματα οργανωμένων φιλοευρωπαίων φασιστών, υποστηριζόμενα από ένα τοπικό πλήθος, δολοφονούν περισσότερους από σαράντα ανθρώπους.
 
 
Μείζον θέμα με τη συμμετοχή Πλεύρη στο ψηφοδέλτιο Σπηλιωτόπουλου
2/05/2014
Οξύτατη αντίδραση από το Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο και την Ισραηλιτική Κοινότητα Αθηνών
 
 
Γερμανία: Χώρα σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης
Micha Brumlik, Hajo Funke
28/04/2014
«Ω, Κύριε», λέει ένα ποίημα του Ράϊνερ Μαρία Ρίλκε που δημοσιεύτηκε το 1905, «δώσε στον καθένα τον δικό του θάνατο». Έναν θάνατο εντελώς ιδιαίτερου είδους βρήκε πρόσφατα ένας άντρας, ο οποίος ήταν γνωστός με το κωδικό όνομα «Corelli» και στα τέλη Μαρτίου ανακαλύφθηκε νεκρός στο διαμέρισμά του στο Πάντερμπορν, ξαφνικά αλλά καθόλου αναπάντεχα
 
 
Εργαλεία
       
 
 
 
     
  24 Μαΐου 2014 - 1:24 pm  
  Αν ήμουν Πειραιώτης
Στρατής Μπουρνάζος
 
     
  Ακριβώς σε τέτοιες δύσκολες καταστάσεις αξίζει πάνω απ’ όλα να σκεφτόμαστε και να παίρνουμε θέση. Γιατί προφανώς δεν υπάρχει δίλημμα όταν το ερώτημα είναι «Κάλλιο πλούσιος και υγιής ή πτωχός και ασθενής;». Ούτε στον Βόλο όπου αντίπαλος του Μπέου είναι ο Μαργαρίτης Πατσιαντάς του ΣΥΡΙΖΑ. Ούτε στον Πειραιά θα είχαμε δίλημμα αν αντίπαλος του Μώραλη-Μαρινάκη ήταν όχι μόνο ο Δρίτσας, αλλά ένας υποψήφιος του ΚΚΕ ή ένας οποιοσδήποτε δεξιός, πολλώ δε μάλλον ένας ευπρεπής δεξιός τύπου Κουμουτσάκου. Τώρα όμως;
     
 
  24 Μαΐου 2014 - 1:14 am  
  Για την εξουσία στην Ελλάδα το κύριο είναι να μην έρθουν οι κόκκινοι
Συνέντευξη του Χρήστου Λάσκου στο alterthess.gr
 
     
  Ενόψει των εκλογών της 25ης Μαϊου, και στο πλαίσιο του προεκλογικού διαλόγου, το alterthess.gr έθεσε σε υποψήφιους/ες eυρωβουλευτές ερωτήσεις σχετικά με το μέλλον της Ευρώπης, την κρίση στην Ελλάδα και την άνοδο του φασισμού . Ο Χρήστος Λάσκος, υποψήφιος ευρωβουλευτής με τον ΣΥΡΙΖΑ, απαντά
     
 
  23 Μαΐου 2014 - 12:33 pm  
  Η ΝΔ το χειρότερο το κράταγε για το τέλος: ξανάφερε τη Χρυσή Αυγή στο προσκήνιο
Δημήτρης Χριστόπουλος
 
     
  ι νεοναζί επανέρχονται, και μάλιστα στο επίκεντρο της πολιτικής ζωής, χωρίς καλά-καλά να κάνουν τίποτα οι ίδιοι. Το κάνει με τον πιο αποδοτικό τρόπο γι’ αυτoύς η Νέα Δημοκρατία, με τρόπο πολιτειακά άφρονα
     
 
  23 Μαΐου 2014 - 12:39 pm  
  Τασία Χριστοδουλοπούλου: H κυβέρνηση της Αριστεράς θα δημιουργήσει ντόμινο
Συνέντευξη στον Αδάμο Ζαχαριάδη
 
     
  Η ευρωπαϊκή Αριστερά τονίζει ότι οι μεταναστευτικές ροές θα συνεχιστούν, ιδίως όσο συνεχίζονται ο πόλεμος, η φτώχεια και η περιβαλλοντική καταστροφή. Επιμένουμε λοιπόν ότι σε υπερεθνικά προβλήματα, δεν υπάρχουν εθνικές λύσεις. Ζητάμε, έτσι, τη ριζική τροποποίηση του Ευρωπαικού Συμφώνου Μετανάστευσης και Ασύλου, προς την κατεύθυνση της αναλογικής κατανομής των ροών σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την αναθεώρηση της δομής του Σένγκεν, που προβλέπει ελεύθερη κυκλοφορία με κλειστά εξωτερικά σύνορα, άρα απαγόρευση κυκλοφορίας για τους μη νόμιμα διαμένοντες.
     
 
 
   
Footer
 
         
 
Λέξεις-κλειδιά
 
εκλογές × ΣΥΡΙΖΑ × Arno Minkkinen Biennale CGIL Corpus Christi Dow Jones Newswires dubstep John Parish performance Pussy Riot RootlessRoot Αδέσμευτη Γνώμη Αθήνα αντιρατσιστικό συλλαλητήριο Αριστερά άστεγοι αυτονομία ΓΕΙΤΟΝΙΕΣ δημοσιονομικός πολλαπλασιαστή Έβρος ΕΚΤ Ευρώπη θάλασσα Ιντιφάντα κάλαντα Καλλικράτης Κάσσελ ΚΕΝΤΡΟ Κινηματογράφος Κόκκινο Κρίση Κύπρος Μαρία Κανελλοπούλου ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΟ μήκους Νιαουνάκης Παπαδάτος ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΣΥΡΙΖΑ τι σου ζητάνε; Τρόικα χρέος Ψαριανός Ψημίτης 1 ευρώ 11 Μάη 12 Φεβρουαρίου 13% 14 Νοεμβρίου 15χρονη 17 17 Νοέμβρη 17Ν 19/7/2012 19ος αιώνας 2 νεκροί στο Μανχατταν 20 Οκτωβρίου 20ος 22 πράγματα 24ωρη 25ευρο 25η 25η Μαρτίου 26 272 μέρες απεργίας 28η 28η Οκτωβρίου 2ρουφ 300 3000 ευρώ 34 νεκροί στην Αφρική 3E 40 χρόνια 48ωρη 4η Αυγούστου 4η Διεθνής 6 αντιρατσιστική γιορτή 6 Δεκεμβρίου 6 μέρες 6 τρις 6ο 6ο διαμέρισμα 8 Μάρτη 80s 8η Μάρτη 99%
  Αρχείο:
Πλήρες αρχείο θεμάτων

Επικοινωνία:
info@rednotebook.gr
 
         
 
  Powered by Byte² | Bitsnbytes.gr