Αναζήτηση:  
 
 
 
   
 
Για τη σωστή χρήση της μνήμης και της λήθης
Είκοσι περίπου χρόνια μετά τη λήξη των «μολυβένιων χρόνων», ο Τζόρτζιο Αγκάμπεν θέτει το ζήτημα της αμνήστευσης και της άρσης της έκτακτης νομοθεσίας που επιβλήθηκε στα τέλη του ΄70 για την αντιμετώπιση της άκρας Αριστεράς, σημειώνοντας ότι η Ιταλία ξεχνά όσα θα έπρεπε να θυμάται, και αρνείται να ξεχάσει όσα θα έπρεπε να ξεχαστούν
 
Του Τζόρτζιο Αγκάμπεν

Όπως πολλές από τις κατηγορίες και τους θεσμούς των σύγχρονων δημοκρατιών, η αμνηστία ανάγεται κι αυτή στην αθηναϊκή δημοκρατία. Το 403 π.Χ., μετά την ανατροπή της αιμοσταγούς ολιγαρχίας των Τριάκοντα, το νικηφόρο δημοκρατικό πολίτευμα δεσμεύτηκε ενόρκως “μὴ μνησικακεῖν (κυριολεκτικά: “να μη θυμάται το κακό που έγινε, να μη συντηρεί κακές μνήμες”) απέναντι στους αντιπάλους του”.

Με την πράξη τους αυτή οι δημοκρατικοί αναγνώριζαν ότι πράγματι είχε υπάρξει στάσις, δηλαδή εμφύλιος πόλεμος, και ότι ήταν στο εξής αναγκαία μια στιγμή μη μνήμης, μια στιγμή “αμνηστίας”, για να συμφιλιώσουν την πόλη. Παρ΄ όλη την αντίδραση εκείνων που είχαν συμβάλει περισσότερο στην ανατροπή των Τριάκοντα, και οι οποίοι, όπως ο Λυσίας, αξίωναν την τιμωρία τους, ο όρκος υπήρξε αποτελεσματικός: οι Αθηναίοι δεν ξέχασαν το παρελθόν, ανέστειλαν όμως τις κακές τους μνήμες και παραμέρισαν τη μνησικακία. Αν κοιτάξουμε καλά αυτό που συνέβη, δεν ήταν τόσο ζήτημα μνήμης και λήθης, όσο το να ξέρουμε να ξεχωρίζουμε τις στιγμές εφαρμογής τους.

Γιατί είναι τόσο δύσκολο, σήμερα στην Ιταλία, να μιλήσουμε για αμνηστία; Γιατί η ιταλική πολιτική τάξη, κι ενώ έχει μεσολαβήσει τόσο μεγάλο διάστημα από τα μολυβένια χρόνια, συνεχίζει να ζει με το μνησικακείν; Τι είναι αυτό που εμποδίζει τη χώρα να απαλλαγεί από τις κακές τις μνήμες; Οι αιτίες αυτής της δυσανεξίας είναι πολύπλοκες, όμως νομίζω ότι μπορούμε να διακινδυνεύσουμε μια ερμηνεία.

Η ιταλική πολιτική τάξη, με ελάχιστες εξαιρέσεις, ποτέ δεν αποδέχτηκε ειλικρινά ότι υπήρξε στην Ιταλία κάτι σαν εμφύλιος πόλεμος, όπως ποτέ δεν αναγνώρισε στη σύρραξη εκείνων των μολυβένινων χρόνων έναν αυθεντικά πολιτικό χαρακτήρα. Τα αδικήματα που διαπράχτηκαν εκείνη την εποχή ήταν κατά συνέπεια, αδικήματα του κοινού ποινικού δικαίου και τέτοια παραμένουν. Αυτή η θέση, ασφαλώς συζητήσμη στο ιστορικό πεδίο, θα μπορούσε ωστόσο να περάσει ως απολύτως νόμιμη, αν δεν είχε διαψευστεί από μια προφανή αντίφαση: για να καταστείλει αυτά τα εγκλήματα του κοινού ποινικού δικαίου, η ίδια αυτή πολιτική τάξη ανέτρεξε σε μια σειρά έκτακτων νόμων οι οποίοι περιόριζαν σοβαρά τις συνταγματικές ελευθερίες και εισήγαγαν στη δικαστική εξουσία αρχές οι οποίες πάντοτε θεωρούνταν ξένες ως προς αυτήν. Σχεδόν όλοι όσοι καταδικάστηκαν, είχαν ανακριθεί και διωχτεί στη βάση αυτών των ειδικών νόμων. Το πιο απίστευτο, όμως, είναι ότι αυτοί οι ίδιοι νόμοι βρίσκονται πάντοτε σε ισχύ, προβάλλοντας μια θλιβερή σκιά στη ζωή των δημοκρατικών μας θεσμών.

Ζούμε σε μια χώρα που ισχυρίζεται ότι είναι “κανονική”, αλλά στην οποία όποιος δέχεται κάτω από τη στέγη του ένα φίλο χωρίς να καταγγείλει την παρουσία του στην αστυνομία υπόκειται σε βαριές ποινικές κυρώσεις. Η συγκαλυμμένη κατάσταση εκτάκτου ανάγκης στην οποία ζει η χώρα εδώ και είκοσι σχεδόν χρόνια έχει διαφθείρει σε τέτοιο βαθμό την πολιτική συνείδηση των Ιταλών που, αντί να διαμαρτυρηθούν και να ανατισταθούν, προτιμούν να στηρίζονται στην αδράνεια της αστυνομίας και στην “οmerta” των γειτόνων.

Ας μου επιτραπεί να θυμίσω εδώ, χωρίς με αυτό να θέλω να υποδείξω κάτι παραπάνω από μια απλώς τυπική αναλογία, ότι το Verordnung zum Schutz von Volk und Staat (Διάταγμα για τν Προστασίας του Λαού και του Κράτους), το οποίο θεσπίστηκε από τη ναζιστική κυβέρνηση στις 28 Φεβρουαρίου 1933 και ανέστειλε τα άρθρα του γερμανικού Συντάγματος που αφορούσαν την προσωπική ελευθερία, το δικαίωμα συνεύρεσης, το απαραβίαστο της κατοικίας και το απόρρητο των επιστολών και των τηλεφωνημάτων, έμεινε σε ισχύ μέχρι το τέλος του Τρίτου Ράιχ, δηλαδή δεκατρία χρόνια· οι δικοί μας έκτακτοι νόμοι και οι αστυνομικές διατάξεις που τους συνοδεύουν έχουν κατά πολύ ξεπεράσει αυτό το διάστημα.

Δεν είναι πρωτοφανές, επομένως, το γεγονός ότι η δική μας πολιτική τάξη δεν μπορεί να σκεφτεί την αμνηστία, ούτε να απαλλαγεί από τις “κακές μνήμες”. Είναι καταδικασμένη να μνησικακεί, γιατί στην Ιταλία η εξαίρεση είναι πράγματι ο κανόνας, η “κανονική” χώρα και η χώρα εκτάκτου ανάγκης, το ιστορικό παρελθόν και η σημερινή πραγματικότητα έχουν καταστεί αδιαχώριστα. Έτσι, αυτό που θα έπρεπε να έχει γίνει αντικείμενο μνήμης και ιστορικής έρευνας αντιμετωπίζεται ως πολιτικό πρόβλημα του παρόντος (επιτρέποντας κατ΄ αυτόν τον τρόπο τη διατήρηση των ειδικών νόμων και μιας κουλτούρας εκτάκτου ανάγκης), ενώ αυτό που θα έπρεπε να είναι σήμερα αντικείμενο πολιτικής απόφασης (η αμνηστία) αντιμετωπίζεται ως πρόβλημα ιστορικής μνήμης.

Η ανικανότητα σκέψης, από την οποία φαίνεται να έχει προσβληθεί σήμερα η ιταλική πολιτική τάξη και μαζί της ολόκληρη η χώρα, εξαρτάται από αυτήν ακριβώς την κακοήθη σύζευξη μιας κακής λήθης και μιας κακής μνήμης, εξαιτίας της οποίας θέλουμε να ξεχνάμε όταν θα έπρεπε να θυμόμαστε και αναγκαζόμαστε να θυμόμαστε όταν θα έπρεπε να μάθουμε να ξεχνάμε. Σε κάθε περίπτωση, αμνηστία και κατάργηση των ειδικών νόμων είναι οι δύο όψεις μιας καιμόνης πραγματικότητας και δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν παρά από κοινού. Για να γίνει όμως αυτό, θα πρέπει οι Ιταλοί να ξαναμάθουν τη σωστή χρήση της μνήμης.

Το κείμενο περιλαμβάνεται στο βιβλίο του Τόνι Νέγκρι “Εξορία”, που κυκλοφόρησε το 1999 από τις εκδόσεις Μαύρη Λίστα, σε μετάφραση της Λίας Βουτσοπούλου.


Τζόρτζιο Αγκάμπεν
RED
Notebook
13 Νεμβρίου 2013 - 6:05 pm | Τζόρτζιο Αγκάμπεν
 
Εισαγωγή σχολίου
Τα σχόλια που αποστέλλονται ενδέχεται να μην περάσουν αρχικά από διαδικασία έγκρισης. Διαβάστε προσεκτικά τους όρους χρήσης. Χρησιμοποιήστε την διαδικασία αναφοράς όποτε χρειάζεται.
Όνομα:
Email (δεν δημοσιεύεται):
URL:
Σχόλιο:
ΕΠΙΤΡΕΠΟΝΤΑΙ:<b></b>, <i></i> - ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΤΕ ΤΟ ENTER
 
Πόσο κάνει πέντε και δύο;
Βοηθήστε μας να αποφύγουμε τα spam μηνύματα απαντώντας στην απλή ερώτηση που βλέπετε παραπάνω.
Εαν θέλετε να χρησιμοποιήσετε avatar εγγραφείτε δωρεάν στο gravatar.com. Η συμμετοχή σας πρέπει να γίνεται πάντα σύμφωνα με τους όρους χρήσης. Σχετικό link στο κάτω μέρος της σελίδας.
     
Σχετικά
 
Αν ήμουν Πειραιώτης
Στρατής Μπουρνάζος
24/05/2014
Ακριβώς σε τέτοιες δύσκολες καταστάσεις αξίζει πάνω απ’ όλα να σκεφτόμαστε και να παίρνουμε θέση. Γιατί προφανώς δεν υπάρχει δίλημμα όταν το ερώτημα είναι «Κάλλιο πλούσιος και υγιής ή πτωχός και ασθενής;». Ούτε στον Βόλο όπου αντίπαλος του Μπέου είναι ο Μαργαρίτης Πατσιαντάς του ΣΥΡΙΖΑ. Ούτε στον Πειραιά θα είχαμε δίλημμα αν αντίπαλος του Μώραλη-Μαρινάκη ήταν όχι μόνο ο Δρίτσας, αλλά ένας υποψήφιος του ΚΚΕ ή ένας οποιοσδήποτε δεξιός, πολλώ δε μάλλον ένας ευπρεπής δεξιός τύπου Κουμουτσάκου. Τώρα όμως;
 
 
Η ΝΔ το χειρότερο το κράταγε για το τέλος: ξανάφερε τη Χρυσή Αυγή στο προσκήνιο
Δημήτρης Χριστόπουλος
23/05/2014
Η ανάδειξη της Χρυσής Αυγής σε ρυθμιστή των εκλογών στην πρωτεύουσα και το Λεκανοπέδιο Αττικής αποτελεί στίγμα που δεν θα ξεθωριάσει εύκολα
 
 
Η ώρα της ανατροπής και στην Καισαριανή
Γιώργος Κοντόσταυλος
23/05/2014
Μόνο μέσω της συμμετοχής του λαού θα μπορέσουμε να τα καταφέρουμε και να οδηγηθούμε στις μεγάλες κοινωνικές αλλαγές που θέλουμε και που έχει ανάγκη ο τόπος μας. Αλληλεγγύη, συμμετοχή, ανατροπή: με αυτή την σειρά!
 
 
Εργαλεία
       
 
 
 
     
  24 Μαΐου 2014 - 3:22 pm  
  Γιατί ο Καμίνης δεν είναι ο αθηναίος Μπουτάρης
Γιάννης-Ορέστης Παπαδημητρίου
 
     
  Προς στιγμή, σε κάποια σημεία, ο Γιώργος Καμίνης και ο Γιάννης Μπουτάρης ομοιάζουν, κυρίως στην προτεραιότητα του ελεύθερου επιχειρείν και στην αντιπάθεια προς το συναθροίζεσθαι. Πρόκειται, ωστόσο, για δύο ασυμπτωτικές τετραετίες, από τις οποίες προκύπτουν δύο πολύ διαφορετικές πόλεις
     
 
  20 Μαΐου 2014 - 1:16 pm  
  Αλέξης Μπένος: Τα κινήματα βασικό στοιχείο της πολιτικής μας
Συνέντευξη στον Αδάμο Ζαχαριάδη
 
     
  Η κριτική στην ψήφο ανάθεσης είναι συνυφασμένη με την ίδια την ύπαρξη του ΣΥΡΙΖΑ που αποτελεί σύνθεση κινημάτων και έφτασε στη σημερινή δύναμή του με βάση την κινηματική του δράση και όχι την πειθώ μαυρογιαλούρικου τύπου «ψηφίστε μας και θα καθαρίσουμε εμείς για όλα σας τα προβλήματα».
     
 
  22 Μαΐου 2014 - 10:14 am  
  Η Κεντροαριστερά και το βιοπολιτικό διοικητικό κράτος
Δημήτρης Μπελαντής
 
     
  Μια σοβαρή διάσταση του πρώτου γύρου των αυτοδιοικητικών εκλογών αποτέλεσε η αρκετά έως πολύ καλή επίδοση της Κεντροαριστεράς (Ελιά, ΔΗΜΑΡ, Ποτάμι κλπ) και ιδιαίτερα της Ελιάς στους μεγάλους δήμους (Καμίνης, Μπουτάρης), αλλά και σε πολλές από τις περιφέρειες (οι εκπρόσωποι της Κεντροαριστεράς μετέχουν στον δεύτερο γύρο σε 7 από τις 12 περιφέρειες έναντι 5 του ΣΥΡΙΖΑ)
     
 
  21 Μαΐου 2014 - 3:42 pm  
  Υγεία και πνευματικά δικαιώματα
Παναγιώτης Κουρουμπλής
 
     
  Η αδυναμία πρόσβασης μεγάλης μερίδας του πληθυσμού σε αναγκαία φάρμακα είναι από τις πιο σημαντικές πτυχές της υγειονομικής κρίσης που μαστίζει την Ελλάδα. Για το φαινόμενο των ανασφάλιστων καρκινοπαθών που αναγκάζονται να διακόψουν τη θεραπεία τους επειδή δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν στο κόστος της ιδίοις πόροις, η κυβέρνηση φέρει βαρύτατη ευθύνη, διότι υπάρχουν λύσεις στο πρόβλημα της πρόσβασης σε φθηνά φάρμακα ακόμα και εντός του μνημονιακού πλαισίου.
     
 
 
   
Footer
 
         
 
Λέξεις-κλειδιά
 
εκλογές × ΣΥΡΙΖΑ × Arno Minkkinen Biennale CGIL Corpus Christi Dow Jones Newswires dubstep John Parish performance Pussy Riot RootlessRoot Αδέσμευτη Γνώμη Αθήνα αντιρατσιστικό συλλαλητήριο Αριστερά άστεγοι αυτονομία ΓΕΙΤΟΝΙΕΣ δημοσιονομικός πολλαπλασιαστή Έβρος ΕΚΤ Ευρώπη θάλασσα Ιντιφάντα κάλαντα Καλλικράτης Κάσσελ ΚΕΝΤΡΟ Κινηματογράφος Κόκκινο Κρίση Κύπρος Μαρία Κανελλοπούλου ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΟ μήκους Νιαουνάκης Παπαδάτος ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΣΥΡΙΖΑ τι σου ζητάνε; Τρόικα χρέος Ψαριανός Ψημίτης 1 ευρώ 11 Μάη 12 Φεβρουαρίου 13% 14 Νοεμβρίου 15χρονη 17 17 Νοέμβρη 17Ν 19/7/2012 19ος αιώνας 2 νεκροί στο Μανχατταν 20 Οκτωβρίου 20ος 22 πράγματα 24ωρη 25ευρο 25η 25η Μαρτίου 26 272 μέρες απεργίας 28η 28η Οκτωβρίου 2ρουφ 300 3000 ευρώ 34 νεκροί στην Αφρική 3E 40 χρόνια 48ωρη 4η Αυγούστου 4η Διεθνής 6 αντιρατσιστική γιορτή 6 Δεκεμβρίου 6 μέρες 6 τρις 6ο 6ο διαμέρισμα 8 Μάρτη 80s 8η Μάρτη 99%
  Αρχείο:
Πλήρες αρχείο θεμάτων

Επικοινωνία:
info@rednotebook.gr
 
         
 
  Powered by Byte² | Bitsnbytes.gr